زیرۀ سبز

گل آذین از نوعچتر مرکب می باشد و هر چتر مرکب به سه تا شش چترک ختم می شود. و هر چترک دارای سهتا چهار گل می باشد. براکته های گشیده و خطی در زیر چتر مرکب به صورت حلقه ای مجتمعشده و گریبان نامیده می شود. براکته های قاعده هر گل نیز در قاعده چترک ها به صورتحلقوی وجود داشته و گریبانک نامیده می شود. میوه دوکی شکل بوده و در دو سر باریک میباشد و از نوع دو فندقه شیزوکارپ است که شامل دو مریکارپ میباشد . جنین دانه کوچکبوده و در البومین محصور است و به شدت به جدار مریکارپ فشرده است.

بخش شکمی جدار مریکارپ مسطح و بخش پشتی آن محدب است و دارای 5 ضلع برجسته یاخطوط پره مانند طولی است که این پره ها یکی در پشت ، دو تا در طرفین و دو تا درحاشیه مریکارپ قرار دارند.

از هر پره یک دسته آوندی عبور می کند که آوند هایچوبی در داخل و آوند های آبکش در داخل قرار دارند.گرده افشانی در این گیاه توسط بادو به ندرت حشرات انجام می گیرد . چتر ها از پائین بو ته به سمت بالا و از اطراف بهمر کز تولید بذر می کنند که نشان دهنده گل اذین نامحدود آن است(2).

شرح گیاه

گیاهی کوچک، علفی به ارتفاع 15 تا 50 سانتی متر و دارای ریشه دراز باریک به رنگسفید و ساقه ای راست و منشعب به تقسیمات دو تایی است منشأ اولیه آن ناحیه علیای مصرو سواحل نیل بوده است ولی امروزه به حالت نیمه وحشی در منطقه وسیعی از مدیترانه ،عربستان ، ایران، و نواحی مختلف می روید و یا در این نواحی پرورش می یابد.

برگهای آن متناوب، شفاف، بی کرک، منقسم به بریدگیهای بسیار نازک و ظریف ولیدراز و نخی شکل است. گلهائی کوچک ، سفید یا صورتی رنگ و مجتمع به صورت چتر مرکبدارد. میوه آن بیضوی کشیده، باریک در دو انتها، بسیار معطر ، به طول 6 میلی متر، بهقطر 5/1 میلی متر و پوشیده از تارهای خشن است.بعضی از واریته های این گیاه میوه هایعاری از تار دارند.رنگ میوه بر حسب واریته های مختلف گیاه ممکن است زرد تیره یاخرمائی مایل به سبز و یا خاکستری باشد(4).

نیاز اکولوژیکی

چونزیره سبز گیاهی مدیترانه ای است، لذا در طول رویش به حرارت مناسب و نور کافی نیازدارد مقدار اسانس گیاهان که در مناطق گرم با نور فراوان می رویند بیش از مناطق دیگراست. این گیاه در مرحله گل دهی و تشکیل میوه به رطوبت کمتری نیاز دارد. خاکهای بابافت متوسط و خاکهای لوم شنی، خاکهای مناسبی برای تولید زیره سبز هستند. کشت درخاکهای سبک شنی و تهی از مواد و عناصر غذایی مناسب نیست چون این خاکها شرایط رابرای ابتلای گیاهان به بیماریهای قارچی آماده می کنند. PH خاک برای کشت زیره سبز 5/4 تا 2/8 مناسب است(2).

آماده سازی خاک

در اوایل پائیز 15 تا 20 تندر هکتار کودهای حیوانی کاملاً پوسیده به زمین اضافه نموده و سپس شخم زده می شود ودر ادامه زمین را باید تسطیح نمود. خاک باید نرم باشد وسله تولید نکند قبل از کشتزمین را آماده و آنرا کرت بندی می کنند (1).

تاریخ و فواصل کاشت

ازتناوب کاشت زیره با گیاهان تیره جعفری باید خوداری نمود. زیرا زیره سبز بهبیماریهای قارچی بسیار حساس بوده و بیماریهای گیاهان تیره جعفری کم و بیش مشابههستند.

تکثیر گیاه توسط بذر صورت می گیرد. تاریخ کشت به شرایط اقلیمی محل رویشبستگی دارد. بطوریکه در مناطق معتدل یک محصول پائیزه در مناطق سرد به صورت یک محصولبهاره کشت می شود اواسط پائیز (آبان ماه) زمان مناسبی برای کشت پائیزه است. درحالیکه کشت بهاره در اسفند انجام می گیرد.

اگر زیره سبز ردیفی کشت شود،فاصلهردیف ها 15 تا 20 سانتی متر مناسب است.هر هکتار زمین به 12 تا 15 کیلوگرم بذر باکیفیت نیاز دارد. عمق بذر به تناسب بافت خاک بین 5/1 تا 2 سانتی متر مناسب است. پساز کشت از انجام هر گونه عملی که سبب جابجائی بذر شود باید خودداری نمود (2).

کاشت

کشت زیره سبز توسط بذر و مستقیماً در زمین اصلی صورت می گیرد. مدتی قبل از کاشت زمین را باید آبیاری نمود. بذرها را می توان پس از مخلوط کردن باماسه نرم به صورت دست پاش در سطح زمین پاشید در بعضی نقـاط زیـره سـبز را به صـورتردیفـی کشـت می کنند. برای افزایش قوه رویشی بذرها را باید به مدت 24 تا 36 ساعت در آبخیس نمود.

پس از کاشت بلافاصله باید زمین را آبیاری کرد. آبیاری نباید شدیدباشد تا بذرها شسته شود و در مرکز کرتها متراکم شود.دومین آبیاری باید 8 تا 10 روزپس از اولین آبیاری انجام گیرد. رویش بذرها پس از دومین آبیاری آغاز می شود. چنانچهمنطقه کشت از دمای بالایی برخوردار باشد باید 5 تا 6 روز پس از دومین آبیاری مجدداًگیاهان را آبیاری نمود. این آبیاری سبب می شود تا رویش بذرها تکمیل شود گیاهان راباید هر 12 تا 20 روز (بسته به شرایط آب و هوائی) آبیاری کرد. اضافه کردن 20 تا 30کیلوگرم در هکتار ازت 40 تا 50 روز پس از کشت به همراه آبیاری سبب افزایش عملکرد میشود (2).

داشت

چون زیره سبز ارتفاع کمی دارد و اگر امکان رویش به علفهایهرز داده شود،نه تنها می تواند بر زیره سبز غلبه کند و جذب آب و کسب نور را دچاراشکال سازند، بلکه سبب انتشار و گسترش آفتها و بیماریها نیز می شوند لذا وجین علفهای هرز ضروری است. هنگامیکه ارتفاع بوته ها به پنج سانتی متر رسید باید وجین علفهای هرز را آغاز و در طول رویش زیره سبز علفهای هرز را باید دو تا سه مرتبه وجینکرد. برگرداندن خاک بین ردیفها نیز نقش عمده ای در افزایش عملکرد دارد. آبیاری بایدبا دقت انجام گیرد. هنگام گل دهی و تشکیل میوه، گیاهان به حداقل آبیاری نیاز دارند. آبیاری زیاد نه تنها سبب کاهش عملکرد می شود بلکه شرایط را برای ابتلاء بهبیماریهای قارچی آماده می کند.

بیماریهای قارچی زیره سبز یکی سفیدک سطحی است کهبرای مبارزه با آن باید از قارچ کش های سولفوره و تابل به مقدار یک کیلوگرم درهکتار یا از کاراتان به مقدار 5/0 لیتر در هکتار به صورت محلول پاشی استفاده کرد.ازدیگر بیماری قارچی بلایت زیره است که در مرحله گل دهی به گیاهان آسیب می رساند.وجودلکه های قهوه ای رنگ بر روی ساقه،برگها از علائم این بیماری است برای مبارزه با آناز قارچ کش های حاوی ترکیبات مس نظیر دیتان، بلیتوکس (Blitox 50)، کوپرومار (Cupromar) به مقدار 6/0 تا 1 کیلوگرم در هکتار می توان استفاده نمود پوسیدگی ریشهنیز از بیماریهای دیگر زیره است که در تمام مراحل رویش زیره سبز را تهدید می کند کهجهت کنترل از مخلوط کاراتان و دیتان می توان استفاده نمود (2).

برداشت

محصول معمولاً 100 تا 120 روز پس از کشت آماده برداشت میشود از اردیبهشت تااوایل خرداد می توان زیره سبز را برداشت نمود. عمل برداشت معمولاً با دست انجام میگیرد. گیاهان را با دست از ریشه بیرون کشیده یا با داس برداشت می کنند. سپس آنها راباید خشک نمود. پس از بوجاری باید بذرها را از سایر اندام ها جدا و با استفاده ازجریان هوا آنها را تمیز و بسته بندی کرد.
عملکرد بذر بسیار متفاوت است و بهشرایط اقلیمی محل رویش بستگی دارد. از هر هکتار 8/0 تا 1 تن بذر تولید می شود (2).

دامنه انتشار

خراسان: سبزوار ، علی آباد، مشهد ،صالح آباد تهران ، بینتهران و سمنان در ناحیه ای بنام کیش لک در ارتفاعات 900 متری به حالت خودرو و نیمهخودرو سمنان ، دامغان ، سرخه در 1100 متری پرورش آن در غالب نواحی مساعد صورت میگیرد.
ترکیبات شیمیایی

زیره دارای تانن ، روغن زرین و اسانس است . اسانس زیره را از تقطیر میوه له شده تحت اثر بخار آب بدست می آورند . این اسانسمایعی است بیرنگ که در اثر ماندن ابتدا برنگ زرد و سپس قهو ه ای رنگ می شود.

بوی زیره مربوط به آلدئیدی بنام کومینول است . مقدر کومینول در زیره بسته بهمحل کشت آن بین 30 تا 50 درصد است .
ضد تشنج است . برای برطرف کردن بیماری صرعمفید است. در دفع گاز معده موثر است . قاعده آور است . عرق آور است. برای رفعبرونشیت از دم کرده زیره استفاده کنید . برای برطرف کردن سوءهاضمه مفید است. ترشحاتزنانگی را برطرف می کند. برای تحریک اشتها زیره سبزه را با سرکه و آب مخلوط کرده وقبل از غذا بخورید . برای برطرف کردن قطره قطره ادرار کردن زیره را تفت داده و سرخکنید سپس با آب بخورید . برای رفع نفخ روده و معده می توانید دم کرده زیره را تنقیهکنید . برای التیام زخم چشم ، دانه های له شده زیره سبز را در آب برنج خام خیس کردهو سپس مایع بدست آمده را قطره قطره روی زخم چشم بریزید. هنگامیکه اطفال شیر خوار دلدرد دارند و نفخ در شکم شان پیچیده چند قطره اسانس زیره را با روغن بادام مخلوطکرده و با آن شکم آنها را ماساژ دهید . و بالاخره زیره را در غذاهایی که نفاخ هستندمخصوصا حبوبات استفاده کنید(1).


منابع:

1)طرزی، ع. 1374. بررسی اثر شوری برترکیبات سازتده اسانس زیره سبزدر کشت بافت و گیاه کامل، پایان نامه کارشناسی ارشد علوم گیاهی، دانشگاه تهران. ص14-12.

2)کافی، م. 1381. زیره سبز فناوری تولید و فراوری. انتشارات دانشگاهفردوسی مشهد. 200 صفحه.

3)کافی، م. و ع. مهدوی دامغانی. (ترجمه). 1381. مکانیزمهای مقاومت گیاهان به تنشهای محیطی. انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد. 467 صفحه.

4) Cronquist, A. 1981. An integrated system of classificastion of flowering plants. Columbia University Press. New York. pp. 846-849 .
5) George M.F and M. Becwar. 1982. Freezing avoidance by deep undercooling of tissue water in winter-hardy plants. Cryobiology. 19:628-639.
6) Judd, W.S., C.S. Campbell, E.A. Kellogg, and P.F. Stivens. 1999. plant systematic. A phylogenic approach. Sinauer Associates Inc. pp.378-390 .
7) Mathur, B. L., and N. Prasad. 1964. Studies on wilt disease of Cumin by Fusarium oxysporum f.sp.cumini.Indian J. Agric. Sci. 34:131-137.

/ 1 نظر / 15 بازدید
سیاره زهره

مطالب مفيدي است اگر ممكن است راجع به درختان هلو .انجير .كيوي.به.وآفتهاي گوجه سبز و راههاي مبارزه با آن ومطالب ديگر ارسال نماييد. با تشكر