استفاده از تله های فرمونی

با اسفاده از لورها و تله های فرمونی ، همچنین کارتها، نوارهای رنگی و تله های چسبدار رتگی حاوی لور،  می توان در امر نظارت و ردیابی آفات (monitoring)  و یا کنترل جمعیت برخی از آفات گیاهی در زیر سطح زیان اقتصادی با کاربرد روشهای شکار انبوه آفت (Mass trapping) ، اختلال در جفت گیری ((mating disruption

، روش جلب وکشتار (attract & kill) و یا سایر روش ها بهره گرفت.

 

 

1-1- مواد شیمیایی علامت دهنده(Semiochemicals)

بسیاری از موجودات زنده جهت ایجاد ارتباط با یکدیگر و یا پیدا کردن میزبان مناسب خود پیامهای شیمیایی مخابره می کنند. از این لحاظ بندپایان به خصوص حشرات در مخابره پیامهای شیمیایی جهت بقا و یا تولیدمثل بسیار اختصاصی عمل می کنند. رفتارهای اصلی حشرات که بوسیله سیستم بویایی آنها برانگیخته یا تضعیف       می شود شامل جفت گیری، تغذیه و تخمریزی می باشد. به طور کلی به این گونه مواد شیمیایی علامت دهنده که موجب واکنشهای رفتاری گوناگونی در حشرات می شود سمیوکمیکال (Semiochemicals) می گویند.

 

سمیوکمیکال به دو گروه تقسیم می شوند :

1- فرمون ها (Pheromones): که پیامهای شیمیایی درون گونه ای را مخابره می نمایند.

2- آللوکمیکال ها (Allelochemicals): که پیامهای شیمیایی را در بین گونه های مختلف مخابره می کنند.

 

فرمون ها از لحاظ نحوه عملکرد به موارد زیر تقسیم بندی می شوند :

1- فرمون جنسی              Sex  pheromones           

2- فرمون تجمعی             Aggregation  pheromomes

3- فرمون اعلام خطر         Alarm    pheromones

4- فرمون ردیابی           Trail    pheromones

5- فرمون نشان گذاری میزبان     Host-marking    pheromones

   

آللوکمیکال ها نیز براساس دریافت کنندگی یا فرستندگی پیام ها به سه دسته آلومون، کیرمون و سینومون تقسیم بندی می شوند. آلومون ها برای گونه فرستنده پیام، کیرمون ها برای گونه دریافت کنندگان پیام و سینومون ها برای هر دو گونه دریافت کننده و فرستنده پیام مفید می باشند.

از اوایل دهه 1970 شناخت رفتار حشرات و به وجود آمدن پیشرفتهایی در زمینه شیمی تجزیه منتهی به شناخت هزاران فرمون و سایر ترکیبات سمیوکمیکال شد. ردیابی حشرات با استفاده از تله های فرمونی یا جلب کننده یکی از تاکتیک های مهم در برنامه مدیریت تلفیقی آفات می باشد. تله ها همچنین به طور گسترده ای برای تشخیص حضور یک آفت به خصوص در مورد آفات قرنطینه ای مورد استفاده قرار می گیرند.

 دریافت این واقعیت که بقای یک حشره به طور مؤثری سمت تأثیر مواد سمیوکمیکال می باشد منتهی به استفاده از این مواد به عنوان ابزاری جهت کنترل آفات شده است. اگر چه بیشترین موفقیت استفاده از سمیوکمیکال ها  (فرمون ها) در ردیابی آفت می باشد ولی در کنترل مستقیم آفت نیز نقش دارند. تله ها اغلب جهت تشخیص وجود آفات (Detecting) یا اندازه گیری فعالیت های دوره ای زندگی آفات به کار می روند.

 

به طور کلی استفاده از سمیوکمیکال ها در برنامه مدیریت تلفیقی آفات در موارد زیر می باشد :

( Knight  and  weissling  , 1999)

 - ردیابی آفات (monitoning)

1- مشخص کردن وجود یک گونه از آفت

2- تعیین زمان ظهور و ارزیابی نوسانات فصلی جمعیت آفت

3- ارزیابی میزان کارایی فرمولاسیونهای مختلف مواد سمیوکمیکال در جفتگیری حشرات

4- ارزیابی میزان مقاومت نسبت به حشره کشها

 

-کنترل مستقیم (Direct  control )

1- شکار انبوه آفت mass- trapping 

2- کاربرد فرمولاسیونهای attract  and   kill

3- ایجاد اختلال در جفت یابی mating  disruption

4- ایجاد اختلال درمراحل میزبان یابی آفت تا پذیرش آن توسط میزبان

5- استفاده از آلمونهای گیاهی جهت جلوگیری از تغذیه یا تخمریزی آفت

6- استفاده از فرمونها برای بالابردن عمل گرده افشانی

7- استفاده از آللوکمیکال ها در حمایت از دشمنان طبیعی


 

 1-2- ردیابی آفت یاmonitoring   ( به کارگیری سیستم تله گذاری )

 

تولید مواد سنتتیکی از سمیوکمیکال ها به تولید انبوه و تجاری تله های جلب کننده جهت ردیابی و شکار آفت در برنامه های کنترل آفات منتهی شد. برخلاف سایر روشهای نمونه برداری که می تواند وقت گیر باشد یا احتیاج به تکنیک خاصی جهت استفاده داشته باشد ردیابی براساس مواد سمیوکمیکال بسیار آسان و ساده می باشد. به علاوه ابزاری مناسب جهت سنجش تراکم آفت بوده و اغلب کاربردی ترین راه ردیابی حشرات می باشد.

 

 یکی از موارد استفاده از سیستم تله گذاری تشخیص وجود یک آفت در منطقه می باشد. سیستم تله گذاری به عنوان یکی از ابزارهای اولیه جهت ردیابی آفات قرنطینه ای و مشخص کردن میزان گسترش آنها به کار می رود. به این منظور از تله ها در فرودگاهها و بنادر که مناطق دارای ریسک بالا هستند برای مشخص کردن وجود آفات خارجی استفاده می شود. همچنین در برنامه های ردیابی آفات برای مشخص کردن گونه های زیان بخش آفات و تهیه اطلاعات لازم جهت جلوگیری کردن از گسترش آنها به نواحی جدید از تله ها استفاده می شود.

 

یکی دیگر از کاربردهای مهم سیستم تله گذاری اندازه گیری نوسانات جمعیت آفت به عنوان ابزاری جهت تصمیم گیری در برنامه کنترل آفت می باشد. ترکیب تله های فرمونی و مدلهای Degree-day می تواند یک روش قابل اطمینان برای ردیابی فعالیت حشرات کامل، پیش بینی زمان جفت گیری و تخمریزی و تعیین زمان استفاده از حشره کشها باشد.

یکی دیگر از کاربردهای روزافزون استفاده از تله های جلب کننده اندازه گیری میزان تأثیرگذاری فرمولاسیونهای اختلال در جفت گیری می باشد. عدم شکار آفت یا شکار تعداد کمی پروانه توسط یک تله فرمونی نشان دهنده موفقیت تاکتیک اختلال در جفت گیری آفت هدف می باشد.

در دهه های اخیر افزایش بروز پدیده مقاومت نسبت به حشره کشها لزوم داشتن یک روش قابل اطمینان جهت ارزیابی شدت مقاومت و میزان پراکندگی آن را روشن ساخت. روش بیواسی با استفاده از تله های فرمونی یکی از روش های قابل قبول جهت تشخیص میزان حساسیت آفت راسته Lepidoptera  نسبت به حشره کشها می باشد. این روش اولین بار توسط Riedl  et al.,(1985) جهت بررسی  حساسیت پروانه های کرم سیب به حشره کش آزینفوس متیل مورد استفاده قرار گرفت. روش بیواسی مستلزم جمع آوری تعداد زیادی از پروانه های نر داخل تله و آزمایش وجود مقاومت با کاربرد تماسی حشره کشها یا از طریق ترکیب حشره کش با چسب می باشد.    مهمترین مزیت استفاده از این روش بیواسی نسبت به سایر روشهای بررسی مقاومت این است که جمعیت زیادی از آفات بدون تحمیل هزینه و وقت برای پرورش لارو و بالابردن جمعیت آفت قابل آزمایش می باشد.

یکی از محدودیت های استفاده از این روش این است که بررسی پدیده مقاومت نسبت به حشره کشهای گوارشی مانند ( Neonicotinoid  ,  IGR )قابل ارزیابی نمی باشد.

 

1-2-1- اجرای سیستم تله گذاری :

امروزه شرکت های زیادی جهت ردیابی و مدیریت آفات به تولید تجاری فرمون ها و کیرمون ها و تله های مربوطه روی آورده اند. یک تله تراکم جمعیت آفت و در نتیجه پتانسیل میزان خسارتزایی آفت را نشان می دهد. بیشتر    تله های مختلف و مواد جلب کننده جهت ردیابی آفت مورد استفاده قرار می گیرند. در اکثر تله ها یک سطح چسبناک برای گرفتن حشرات وجود دارد. در بعضی از تله ها نیز از یک حشره کشی که دارای خاصیت        Knock  down می باشد یا یک مایع برای نگه داشتن حشرات جلب شده استفاده می شود.

جلب کننده ها عموماً در یک مخزن نگهدارنده از جنس لاستیک، پلی اتیلن، پلی وینیل کلراید و یا فیبرهای توخالی فرموله می شوند. احتمال جلب یک حشره به یک تله بستگی زیادی به ماده جلب کننده و محل قرار گرفتن تله دارد. محل نصب تله ها بسته به نوع محصول و ارتفاع پروازی آفت متفاوت بوده و می تواند در داخل یا بیرون کشت، در کناره های خارجی یا داخلی کرت ها در قسمت های مختلف یک درخت باشد.

محل قرارگرفتن تله با پارامترهای گفته شده به طور قابل توجهی در جلب پروانه ها مؤثر می باشد. تله هایی که سطح آنها دارای ماده چسبنده می باشد به مرور قدرت جلب آنها در صورت پوشیده شدن سطح چسبناک با حشرات غیر هدف و گردوغبار کاهش می یابد.

1-2-2- دامنه جلب لورها :

براساس تحقیقات بعمل آمده فضای تحت پوشش یک تله فرمونی با mg 1 از فرمون حدود 152000 مترمربع یا نزدیک به 15 هکتار می باشد.

 

1-3- معرفی تعدادی از تاکتیک های مورد استفاده جهت جلب کردن و امحاء آفات

( Attraction – annihilation)

 

 

1-3 -1-   mass  trapping (شکار انبوه آفت)

 

هدف از شکار انبوه جلوگیری  از خسارت آفت با گرفتن قسمت قابل توجهی از جمعیت اولیه آفت قبل از جفت گیری و تخمگذاری یا تغذیه می باشد. موفقیت با این روش مستلزم داشتن یک ماده جلب کننده قوی و یک تله با کارایی بالا می باشد. اگر چه موارد کنترل آفت با روش شکار انبوه فراوان می باشد اما در بعضی موارد از نقطه نظر اقتصادی توجیه پذیر نمی باشد.  

 

 

در جدول زیر نمونه هایی از برنامه mass  trapping آورده شده است

Reference

Pest

mass  trapping

James  et al.,1996

Carpophilus beetles

Attractants  and water- based fonnel  traps

Wawrzynski . 1998

Japanese  beetles

Attractant – baited  traps

Zhong et  al.,2002

Chinese   tortrix

Sex  pheromone- baited  traps

Buchelos  and levinson, 1993

Cigarette  beetle

Attractant – baited multisurface traps

Borden, 1990

Ambrosia  beetle

Pheromone – based  mass  trapping

Lindgren , 1993

Mountain  pine  beetle

Inhibitor  combined  with  mass  trapping

Park  and  Goh,1992

Beet  armyworm

Sex pheromone – based mass  trapping

 

 

 

در ایران  در سالها ی اخیر این روش به صورت  محدود جهت کنترل غیر شیمیایی  آفاتی  مثل کرم خراط  

  Zeuzera  Pyrina(با استفاده از فرمون جنسیپروانه زنبور مانند  Synanthedon tipuliformis)،  پروانه

زنبور مانندSynanthedonmyopaeformis در باغات سیب و به و شکار انبوه مگس گیلاسRhagoletisceraci با استفاده ازاشکال مختلف تله های زرد رنگ چسبدار حاوی لورcherry fruit fly trap)) به کار برده شده است.

 

این تکنیک در کنترل تراکم های پایین جمعیت آفت (ولی همواره بالاتراز سطح زیان اقتصادی) مؤثرتر است. در تراکم های بالا تله ها به سرعت توسط حشرات اشباع می شوند. تعداد تله نصب شده در این تکنیک 15- 10 تله در هکتار در ارتفاع پروازی آفت می باشد و در بعضی از محصولات همزمان با رشد محصول نیاز به بالا بردن ارتفاع تله ها می باشد.

در صورتیکه توسط جلب کننده های خاصی هر دو جنس نر و ماده توسط تله جلب شوند شانس موفقیت در برنامه کنترل انبوه افزایش می یابد. در صورتیکه فقط نرها توسط تله جلب شوند شکار آنها قبل از جفت گیری بسیار اهمیت دارد.   

                                                                                                                                                                                                                                                                         

تکنیک mass trapping در مناطقی قابل اجراست که تحمل مقداری از خسارت آفت به منظور کاهش کاربرد حشره کش ها قابل پذیرش باشد. مثلاً در پارک ها و گیاهانی که در معابر شهر وجود دارند80-90 درصد کنترل،
می تواند قابل قبول باشد.

 

به طور کلی می توان گفت که mass trapping زمانی کاربرد دارد که اولاً تراکم آفت در منطقه ای مورد عمل پایین باشد. ثانیاً مهاجرت آفت از بیرون به داخل منطقه مورد آزمایش محدود باشد(باغات ایزوله باشند).بنابراین ارزیابی

جمعیت آفت بر اساس سوابق سالهای گذشته کاملا ضروری بوده و کمک موثری در اتخاذ تصمیم بر استفاده از این روش خواهد بود.

 

 

 

1-3-2- Attract - and –Kill (روش جلب و کشتار)

 

یکی از تاکتیک های کنترل آفات می باشد که مشابه mass trapping بوده و بر پایه سیستم جلب آفت و امحاء بخش قابل توجهی از جمعیت آفت در نتیجه جلوگیری از خسارت محصول می باشد. تفاوت اصلی آن است که در شیوه attract and kill تکیه بر روی یک ماده سمی باشد که بیشتر از یک تله باعث از بین بردن آفت می شود. مهمترین فایده این شیوه آن است که مشکل اشباع تله توسط آفت حذف شده در نتیجه می تواند باعث بهبود عملکرد کنترل آفت در تراکم های بالا باشد. همچنین پی آمد تعویض تله ها و هزینه بالای برنامه کنترل محدود می شود. از فرمولاسیون attract and kill میتوان جهت کنترل انواع سخت بالپوشان ، پروانه ها و به خصوص مگسها استفاده کرد.

 

 

جدول زیر آفاتی که به روش  Attract and kill کنترل شده اند آورده شده است.

References

Pest

Attract and kill

Prokopy et al., 2000

Apple maggot fly

Pesticide – treated spheres

Stelinski and Liburd, 2001

Blueberry maggot fly

Pesticide – treated spheres

Jones , 1998

Oliver fly

Pheromone bait spray

Charmillot et al., 2000

Codling moth

Sex – pheromone – based attracticide

Suchling and Brockerhoff , 1999

Light – brown apple moth

Sex – pheromone – based attracticide

 

 

 

اولین و بیشترین کاربرد جلب کننده به همراه یک حشره کش برای کنترل مگسهای میوه Tephritidae بوده است زیرا در شکار انبوه این مگسها مشکل اشباع تله وجود دارد (Jones, 1998).

 

 

 

 

تعدادی ازآفات که با استفاده از این روش تحت کنترل قرار می گیرند به شرح زیر می باشند:

- کنه های نباتی Tetranychidae با استفاده از ماده جلب کننده sstirrupM

-       مگس زیتونBactrocera olea با استفاده از ماده جلب کننده protein hydrolysate

-       پروانه چوبخوار پستهKermania pistaciella با استفاده از فرمولاسیون kerma kill

-       مگس میوه Bactrocera zonata با استفاده از ماده جلب کننده Methyl eugenol

-       مگس میوهBactrocera dorsalis با استفاده از ماده جلب کننده Methyl eugenol

-  مگس جالیز و تعداد دیگری از گونه هایTephritidae  با استفاده از ماده جلب کننده

-          protein hydrolysat

 

 

1-3-3- Autodissemination  (روش جلب و ایجاد بیماری)

اتودیسمینیشن یک روش ابتکاری و تکنیک کنترلی امیدبخش می باشد که در این روش ماده جلب کننده با یک پاتوژن (عامل بیماریزا) ترکیب می شود. (Sucking andkarg,2000) عنوان Lure and infect به معنی جلب کردن و آلوده کردن را برای این روش پیشنهاد کردند و در مورد توصیف این روش و محدودیت ها و نتایج بی نظیر آن بحث کردند. آفاتی که در این سیستم جلب می شوند کشته نمی شود بلکه به یک پاتوژن آلوده شده و باعث انتشار بیماری به سایر افراد می شوند.استفاده از این روش یعنی انتخاب عوامل بیماریزا برای میزبانهای اختصاصی یکی از روشهای سازگار با برنامه کنترل بیولوژیکی آفات خواهد بود.

 

جدول زیرنمونه ای از برنامه کنترلی به روش Autodissemination آورده شده است.

References

Pest

Autodissemination

Furlong et.al., 1995

Diamondback math

Pheromone trap and fungus

Klein and lacey,1999

Japanese beetle

Attract trap and fungus

Jackson et al., 1992

Tobacco budworm

Pheromone trap and baculovirus

1-3-4- mating Disruption (روش اختلال در جفت گیری)  

 

یکی از موفقیت آمیزترین شیوه ها در استفاده از مواد سیمو کمیکال برای کنترل آفات که در چند دهه         اخیر  مورد استفاده قرار گرفته است رهاسازی مقدار زیادی از فرمونهای سنتزی به منظور جلوگیری یا به تاخیر  انداختن جفت گیری می باشد. اولین بار این روش حدود 30 سال قبل جهت کنترل آفت     Trichoplusia ni (Hubner)  مورد استفاده قرار گرفت. (Gastonet al., 1967)

 

این تکنیک با گسترش شرکتهای تولیدکننده به عنوان بخشی از برنامه ی کنترلی برای تعدادی از آفات میوه، سبزیجات و آفات جنگلی از راسته پروانه ها پذیرفته شده است.

 

در این روش فضای قلمرو آفت در حال اشباع فرمونی نگهداشته می شود که نتیجه جبری آن سرگردانی حشرات بالغ وعدم جفت یابی ،جفت گیری و تولید مثل خواهد بود.

 

آنچه در استفاده از این روش قابل توجه می باشد این است که در تراکم های بالای جمعیت آفت در مقایسه با تراکم های پائین کنترل آفت مشکل تر خواهد بود. به عنوان مثال در مورد کرم سیب بیشترین اختلال در جمعیت های پائین موثر بوده است.

به طور کلی الگوهای بیولوژیکی زیر در موفقیت تاکیک اختلال در جفت گیری نقش دارند:

-       بیولوژی / اکولوژی گونه های هدف

-       میزان حساسیت نرها به فرمون جنسی

-       خصوصیات شیمیایی فرمون

-       تاثیرات فیزیکی محیط

 

استفاده از فرمون جنسی حشرات بعنوان وسیله ای برای ایجاد گمراهی جنسی تا کنون درباره تعداد اندکی از گونهای آفات گیاهی به مرحله کاربرد جهانی رسیده است که به نام تعدادی از آنها اشاره می گردد:

 

-&nbsp

/ 0 نظر / 105 بازدید