کشاورزی ارگانیک

 

فهرست

عناوین                                                                                    صفحه

مقدمه..............................................................................................................................1

کشاورزی ارگانیک،سیمای کشاورزی در آینده...............................................................2

کشاورزی ارگانیک چیست..............................................................................................3

چرا کشاورزی ارگانیک.................................................................................................11

کشاورزان ارگانیک چه کسانی هستند............................................................................15

جنبش کشاورزی ارگانیک.............................................................................................16

کیفیت مواد غذایی ارگانیک .........................................................................................18

تعریف کیفیت مواد غذایی.............................................................................................19

کیفیت ظاهری............................................................................... ...............................20

اثرات محیطی کشاورزی ارگانیک.................................................................................20

کشاورزی ارگانیک در کشورهای در حال توسعه...........................................................21

کشاورزی ارگانیک،و سیاستهای کشاورزی...................................................................22

نقش کشاورزی ارگانیک،در حل مشکلات...................................................................23

توزیع ناعادلانۀ درآمدها.................................................................................................24

استفاده از نیروی انسانی و استخدام روستاییان ..................................................................25

نتیجه............................................................................. .................................................26

 

 

 

 

کشاورزی ارگانیک،سیمای کشاورزی در آینده

در دهۀ 1980 کشاورزی ارگانیک در سطح جهان ،حیات تازه ای پیدا نمود . امروزه مسائلی چون بالا بودن سطح تولیدات غذایی در کشورهای صنعتی و پایین بودن آن در کشورهای در حال توسعه و مشکلات متعدد زیست محیطی ناشی از کشاورزی ،اذهان را به خود مشغول داشته ،و باعث شده است تا در پیشرفتها و یافته های قبل از سال 1945 تجدید نظر کلی صورت گیرد. نتیجۀ این تلاشها را می توان در محدودۀ سیاستهای وضع شده در خصوص توجه بیشتر به محیط زیست ،همچنین گسترش جنبش ارگانیک و توسعه بازارهای عرضۀ محصولات ارگانیک ،مشاهده نمود.

تعداد کشاورزان ارگانیک دربریتانیا،از کمتر از 100 نفر در سال 1980 ،به بیش از 700 نفر در سال 1989 افزایش یافت؛ و در هر لحظه ،کشاورزان بیشتری ویژۀ کشاورزی خود را در این راستا تغییر می دهند. در این فاصله ، رایش مصرف کنندگان به مصرف محصولات ارگانیک حتی با روند سریعتری افزایش یافت ؛ که این امر ،به دلیل اهمیتی است که آنها برای سلامتی بدن و بهداشت محیط زیست خود،قایلند. در سال 1989 پیش بینیها حاکی از آن بود که فروش محصولات کشاورزی ارگانیک از 50 میلیون پوند،به بیش از 100 درصد تا سال 1990 افزایش یابد. از این رو در سال 1987 دولت انگلستان در واکنش نسبت به این رشد چشمگیری اقدام به احداث یک موسسه استاندارد ،جهت وضع قوانین استاندارد در رابطه با تولید محصولات ارگانیک ،نمود . این قوانین در سال 1989 در این کشور به اجرا گذاشته شد.در سال 1991 نیز در اروپا آیین نامۀ حقوقی در خصوص محصولات غذایی تولید شده به شیوۀ ارگانیک ارائه شد.

کشاورزی ارگانیک ،راه حل بالقوه ای جهت رفع معضلاتی است که سیاستگزاران کشورهای مختلف در ارتباط با کشاورزی با آن روبه رو هستند. در آغاز شکوفایی کشاورزی ارگانیک مواردی از حمایت مالی برخی دولت ها (دانمارک،سوئد،آلمان ،سویس)از زارعین جهت ترویج این نوع کشاورزی ملاحظه می شود . اکثر کشورهای جامعۀ اروپا،به منظور توسعۀ کشاورزی ارگانیک ،در یک طرح مشترک فعالیت دارند و فلسطین اشغالی و زلاندنو ،نسبت به توسعۀ خط مشیهای صادرات و بازاریابی محصولات کشاورزی ارگانیک ،کمکهای قبل توجهی نموده اند.

تحقیقات در زمینۀ کشاورزی ارگانیک ،از 10 سال پیش در دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی ،بویژه در اروپا .و آمریکای شمالی به شکل غیر قابل تصوری آغاز شده است. در حال حاضر نیز در تعدادی از دانشکده ها ،دروسی تحت عنوان کشاورزی ارگانیک تدریس می شود.

کشاورزی ارگانیک چیست؟

در ارائه تعریفی  از کشاورزی مسائل چندی وجود دارد ،از جمله آن که در این باره برخی تصورات وجود دارد ،که گاه از روی تعصب ،ذهن را از اصل واقعیت دور می سازد ،به علاوه،این شیوۀ کشاورزی در بخشهای مختلف جهان ،به اسامی گوناگون خوانده می شود،و از طرف دیگر،بنا به اعتقاد بسیاری از دست اندر کاران ،کشاورزی ارگانیک موفق ،یک مفهوم ذهنی است که نیازمند به کارگیری شیوه های عملی خاص می باشد.

وجود این گونه مسائل مانع ارائه یک تعریف کوتاه ،دقیق و واضح از کشاورزی ارگانیک می شود. بنابراین ،برای بیان این که به چه سیستمی از کشاورزی ،ارگانیک اطلاق می شود،راحت تر ،آن است که گفته شود به چه سیستمی از کشاورزی این واژه تعلق نمی گیرد و تعاریف و توضیحات در این باره نیر غالبا در پیرامون منهیات بیان شده اند. آنچه که زارعین ارگانیک انجلم نمی دهند ،یا آنچه که از مصرف آن خودداری می کنند،در این عبارت خلصه شده است:«کشاورزی ارگانیک یعنی کشاورزی بدون کاربرد مواد شیمیایی» این تعریف در عین سادگی و اختصار،متاسفانه واقعی نمی باشد،و برخی نکات مهم و اساسی را نادیده گرفته است.

یکی از تصورات اشتباه در مورد کشاورزی ارگانیک،آن است که این شیوۀ کشاورزی بی نیاز از کابرد مواد شیمیایی می باشد. ساختمان تمام موجودات زنده و غیر زنده ،از ترکیبات شیمیایی تشکیل شده است. آن دسته از مواد شیمیایی که به صورت طبیعی به دست آمده اند ،در کشاورزی ارگانیک و در حاصلخیز نمودن خاک یا حفاظت گیاهان و پرورش دام ،استفاده می شوند. البته کشاورزی ارگانیک،سیستمی است که از کاربرد مستقیم یا مصرف همیشگی آن دسته از مواد شیمیایی که به راحتی به فرم قابل حل در می آیند (کود)همچنین کاربرد هر گونه مادۀ ضدحیات حتی اگر منشا طبیعی داشته باشد،مخالف است. در جایی که استفاده از این ترکیبات الزامی باشد،بایدآنهایی به کار برده شوند که کمترین تاثیر سوء را در سطوح کوچک و بزرگ سیستم به جای می گذارند.

نباید تصور کرد که کشاورزی ارگانیک صرفا بر جای گزینی نهاده های آلی با نهاده های با صطلاح آرو شیمیایی بحث می کند. مثال بارز آن ، جای گزینی کودهای شیمیایی با کودهای آلی می باشند؛ که ممکن است از نظر تاثیر بر کیفیت محصول ،حساسیت نسبت به بیماریها و آلودگی محیط زیست مشابه (و شاید زیانبار)باشند. گرچه عقاید سنت گرایان مورد احترام همگان می باشد؛ اما واقعیت این است که هیچ چیز اعجاز آمیزی در رابطه یا کودهای آلی وجود ندارد. کاربرد غلط مواد آلی،چه به صورت مصرف بیش از حد ،و چه صورت به عدم کاربرد آنها در زمان مناسب، و یا ترکیبی از هر دوی این موارد ،به نحو قابل ملاحظه ای سبب اختلال در عمل چرخه های زیستی یات طبیعی ،می گردد . این همان شیوه ای است که به neoconventional (جای گزینی کودهای شیمیایی با کودهای آلی ) موسوم است ،و ریشۀ در این تصور دارد که زارع بایستی به جای همگامی با طبیعت و چرخه های طبیعی ،در صدد غلبه بر آنها باشد.

تصور اشتباه دیگر از کشاورزی ارگانیک،آن است که تصور می شود منظور از کشاورزی ارگانیک یعنی بازگشت به آن شیوه از کشاورزی که در سالهای قبل از 1939 رواج داشته است. بالعکس ،زارعین کشاورزی ارگانیک،نمی توانند خود را از دست آوردهای علمی 50 سالۀ اخیر،بی نیاز بدانند. تناوب،کشت مخلوط ،روشهای مکانیکی کنترل علفهای هرز،درک بهتر از هم زیستی میکوریزا،ریزوبیومها و رایزوسفر، تجدید مادۀ آلی و دیگر بخشهای زندۀ خاک،تلفیق زراعت و دامپروری،از موضوعات مورد بحث در کشاورزی ارگانیک می باشند. در حقیقت ،کشاورزی مدرن را خیلی بیش از حد به نهاده های آگروشیمیایی مقید ساخته است. و کمتر در صدد بهره گیری از یافته های علوم زیستی می باشد. واقعیت آن است که اساس کشاورزی ارگانیک رایج در بریتانیا عمدة همان لی فارمینگ و کشت مخلوط می باشد  که در 40 سال پیش مرسوم بوده است،تنها تکنیکها و عملیات آن ،به صورت پیشرفتۀ کنونی ،تغییر یا فته اند . قطعا روش کار و نحوۀ عملی اکثر شاغلین موفق در این امر ،عمیقا" با یکدیگر می باشند.

اسامی و اصطلاحات متعددی تحت عنوان کشاورزی ارگانیک وجود دارد. گفته می شود که در سراسر دنیا حدودا" 16 نام متفاوت از آنچه که کشاورزی ارگانیک می نامیم وجود دارد. برخی از شناخته شده ترین آنها ،کشاورزی بیولوژیک ،کشاورزی تجدید شونده و کشاورزی پایدار می باشند. در برخی موارد ،اختلاف بین آنها جزئی است،یا اساسا" هیچ گونه اختلافی با هم ندارند . به عنوان مثال ،در انگلستان ،کشاورزی ارگانیک و کشاورزی بیولوژیک ،به یک مفهومند ،و قابل جای گزینی با یکدیگر می باشند.البته در سایر موارد ،اختلاف در اسامی ،بیاگر اختلافات ذهنی یا فلسفی می باشند. به عنوان مثال ،کشاورزی بیودینامیک ،در حقیقت بخشی از یه فلسفۀ کلی می باشد که جنبه های مختلف تعلیم ئ تربیت ،هنر،تغذیه و مذهب ، همچنین کشاورزی را در بر می گیرد . اصطلاح کشاورزی بیولوژیک ،در اروپا طرفداران بیشتری دارد ؛ در حالی که در بخشهایی از بریتانیا که به انگلیسی تکلم میکنند و در ایالات متحده آمریکا اصطلاح کشاورزی ارگانیک کاربرد دارد.

علی رغم اختلافات ظاهری این اسامی ،اصول همگی آنها مشابه است. این اصول و اهداف ،بطور خلاصه ،توسط فدراسیون جهانی جنبش کشاورزی ارگانیک به صورت زیر،بیان گردیده است:

-تولید غذا با کیفیت بالا و در حد کافی

-همگانی با طبیعت ،به جای سلطه گری و چیرگی بر آن .

-تقویت چرخه های بیولوژیکی در سیستمهای زراعی ،شامل تقویت میکروارگانیسمها،فون و فلور خاک ،و افزایش تنوع گیاهی و حیوانی

-حفظ و افزایش حاصلخیزی خاکها در دراز مدت

-بهره گیری از منابع تجدید شونده ،تا حد امکان

-در خصوص مواد آلی و عنناصر غذایی ،تا حد امکان در یک سیستم بسته عمل شود.

-فراهم نمودن شرایطی از زندگی برای دامها که امکان بروز کلیۀ رفتارهای غریزی را برای آنها فراهم سازد.

-جلوگیری از بروز کلیۀ اشکال آلودگی ناشی از عملیات مختلف کشاورزی .

-حفظ تنوع ژنتیکی سیستم کشاورزی و محیط اطراف شامل حفاظت از گیاهان و زیست گامههای طبیعی

-امکان کسب درآمدهای کافی برای زارعین و جلب رضایت آنها ،و نیز ایجاد محیط کار سالم

-در نظر گرفتن اثرات گسترده تر اجتماعی و اکولوژیکی سیستم زراعی

این اصول مبنای عملیات کشاورزی رابرای زارعین کشاورزی ارگانیک در سراسر دنیا تشکیل می دهند،و باعث می شوند تا روشهای کشاورزی ارگانیک نظیر تهیۀ کمپوست،کابرد تناوبهای طولانی شامل مخلوطهای علوفه ای بقولات و علفهای چمنی ،همچنین کودهای سبز،اجتناب از مصرف کودهای شیمیایی محلول ،اجتناب از عملیات رایج در دامپروری فشرده،اجتناب از مصرف آنتی بیوتیکها و هورمونهای محرک ،استفاده از روشهای مکانیکی و حرارتی در کنترل علفهای هرز ،تاکید بر فرآوردی محصول در مزرعه ،همچنین عرضۀ مستقیم محصول به مصرف کنندگان ،بهره گیری از نیروی کار خارج از مزرعه در مواقعی که به دلیل تراکم پایین کار در خارج از مزرعه ،تهیۀ این نیرو،ارزانتر می باشد،تاثیر مثبت و مطلوبی  برزندگی بسیاری از جوامع روستایی داشته باشند.

ادارۀ کشاورزی ایالات متحدۀ آمریکا، تعریفی ساده و روان از کشاورزی ارگانیک ارائه کرده است. گرچه این تعریف برخی جنبه های مهم را در بر نمی گیرد، با این حال دربارۀ عملیات اصلی که در کشاورزی ارگانیک صورت می گیرد ،توضیحی می دهد.

کشاورزی ارگانیک ،یک سیستم تولید است که از مصرف کودهای مصنوعی ،آفت کشها و تنظیم کننده های رشد و افزودنیهای رشد و افزودنیهای خوراک دام،اجتناب می ورزد . سیستمهای کشاورزی ارگانیک جهت حفظ حاصل خیزی خاک و تقویت عناصر غذایی آن ،همچنین کنترل حشرات ،علفهای هرز و سایر آفات  به استفاده از روشهایی  از قبیل تناوب زراعی ،استفاده از بقایای گیاهی و کودهای دامی،استفاده از بقولات در تناوب ،کود سبز ،پس مانده های آلی خارج از مزرعه و کنترل بیولوژیکی ،متکی می باشند.

خاک به عنوان یک سیستم زنده ،محور اصلی در این تعریف می باشد؛ و با تقویت آن ،فعالیت میکروار گانیسمهای مفید ،تقویت گردد.

این تعریف شامل سه بخش می باشد:

1-آنچه که زارعین از انجام آن خودداری می کنند.

2-آنچه که آنها در عوض آن ،انجام می دهند.

3-و از همه مهمتر ،آن که خاک را سیستم زنده ای می داند که زارع در راستای همگامی با طبیعت بایستی همواره در صدد تقویت و بهبود آن باشد.

این ایده که خاک یک سیستم زنده می باشد. بخشی از یک تصور کلی است که معتقد است بین خاک،گیاه ،حیوان و انسان ،یک ارتباط ناگسستنی وجود دارد. بسیاری از کسانی که با کشاورزی ارگانیک در ارتباطند ،معتقدند که درک این رابطه ،شرط لازم برای دستیابی به یک سیستم کشاورزی ارگانیک موفق و همیشگی می باشد . این طرز فکر،کلی نگری خوانده شده است . به این معنی که در کشاورزی و سیستمهای طبیعی،هر چیزی بر سایر چیزها اثر دارد و هیچ جزئی را نمی توان بدون تاثیر مثبت یا منفی آن بر دیگر اجزا تغییر داد و یا حذف کرد . به عنوان مثال :در یک مزرعۀ ارگانیک برای کنترل علف هرز یا عرضۀ عناصر غذایی به خاک ،تنها یک روش وجود ندارد . مخلوط علوفه ای بقولات و علفهای چمنی ،کود سبز و عملیات خاک ورزی مناسب،نه تنها در کنترل علفهای هرز و عرضۀ عناصر غذایی موثرند ،بلکه دارای اثرات بارزتر دیگری نیز می باشند.

این کتاب ،در مواقع کلید درک کشاورزی ارگانیک می باشد . در کشاورزی ارگانیک، برای دست یابی به سطح قابل قبولی از بازدهی ،در وهلۀ نخست ،بر عوامل برقرار کنندۀ ثبات و تعادل مزرعه و سیستم زراعی تکیه می شود. در این راستا ، کاربرد تناوب و مدیریت مناسب در امر کوددهی و عملیات خاک ورزی صحیح ،بیش از همه مورد توجه می باشند . این موضوع کرارا در بخشهای مختلف کتاب مطرح می شود،و از طریق بخشهای تئوریک و عملی ،همچنین بررسی جداگانه  و مفصل اجزای کشاورزی ارگانیک ،روشن خواهد شد.

چرا کشاورزی ارگانیک؟

در چند سالۀ اخیر ،عوامل متعددی باعث شده است تا تجدید نظر اساسی در خط مشی کشاورزی در بریتانیا و کشورهای دیگر اروپایی ،ضرورت یابد. هدف قدیمی در رابطه با تولید هرچه بیشتر ،سبب شده تا توجۀ گسترده نسبت به مسائل زیست محیطی ،همچنین اعمال مدیریت دقیقتر در امر منابع محدود طبیعی ،ضرورت اساسی پیدا نماید. در همین سالها ،کمکهای مالی بیش از حد در اروپا ،فشارهای مالی و مشکلات سیاسی غیر قابل تحملی را به بار آورده است.

در حالی که افزایش تولید،منجر به خود کفایی در امر تولیدات غذایی و ورود به عرصۀ صادرات محصولات کشاورزی در کشورهای اروپایی شده است؛ اما هزینۀ حمایت از سیاستهای معمول کشاورزی از اواسط دهۀ 1970، 28 درصد فزایش یافته است. در همیسن فاصله ،در آمد مزارع در انگلستان تا مرز 50 درصد کاهش یافته است.

تحولات عظیم در عملیات کشاورزی ،منجر به از بین رفتن زیستگاههای طبیعی و گونه های زیادی از موجودات شده است. آلودگی منابع آبی کشاورزی در انگلستان که در برخی قسمتها حداکثر سطح EC مجاز را دارا می باشند، یک مشکل در حال گسترش می باشد. بر اساس برآورد موسسه ارزیابی خاک انگلستان ،تقریبا 44 درصد زمینهای زراعی این کشور فدر معرض خطر فرسایش قرار دارند.

بنابر این ،تعجب آور نخواهد بود ،اگر روز به روز بر خیل افرادی که نسبت به صحت ادامۀ کشاورزی به شکل کنونی تردید یابند ،افزوده شود. به عنوان مثال ،اخیرا یک همه پرسی در انگلستان ،نشان داد که تقریبا 60 درصد افراد متعتقدند که بایستی کشاورزان از کاربرد شیوه های نوین کشاورزی خودداری کنند،و بیش از 25 درصد افراد نیز عقیده داشتند که کشاورزان باید برای تغییر در این گونه شیوه های کشاورزی ،هزینه مصرف نمایند.

برخی ایرادات اساسی که نسبت به وضعیت فعلی کشاورزی وارد است ،عبارتند از:

-تخریب ساختمان و خاک و فرسایش آن

-آلودگی محیط زیست

-خطر مسمومیت مواد غذایی

-افت کیفیت مواد غذایی

-سیستم فعلی ،یک سیستم پر مصرف از نظر انرژی است

پپرورش دام در سیستمهای فشرده که ناشی از یک بینش استثمار گرانه و غیر اخلاقی نسبت به محیط می باشد.

-این سیستم از نظر اقتصادی پر خرج می باشد.

در اینجا هدف، طرح یک بحث صرفا" انتقادی یا تبلیغات درباره ی جنبش ارگانیک، نمی باشد. در این خصوص، می توان به نشریات علمی و کشاورزی رجوع نمود.

در نقطه ی مقابل کشاورزی ارگانیک در زمینه ی برخی ایرادات مطرح شده در ارتباط با کشاورزی مدرن، نقش مثبتی ایفا می نماید. کشاورزی ارگانیک، مطلقا" متکی بر حفظ تعادل اکولوژیکی و تقویت فرآیندهای بیولوژیکی تا حد مطلوب آنها می باشد. در یک سیستم ارگانیک، حفظ ساختمان خاک، کرمهای خاکی، میکروار گانیسمها و حشرات بزرگتر، ضروری می باشد. لذا زارعین ارگانیک، حفظ خاک و محیط را، یک اصل می دانند.

امروزه مساله اثر سمیت بقایای سموم و آفت کشها در مواد غذایی و آلودگی آبهای زیرزمینی به نیترات، بسیار مورد توجه قرار گرفته است. حال آن که هر روز شواهد بیشتری درخصوص جنبه های مختلف مثبت کیفیت محصولات ارگانیک به دست می آید.به عنوان مثال: محصولات غذایی تولید شده به شیوه ی ارگانیک دارای ماده ی خشک و محتوی ویتامین بیشتر، و از کیفیت انباری مطلوبی برخوردار می باشند.

در کشاورزی ارگانیک به دلیل خودداری از مصرف نهاده های شیمیایی که با صرف انرژی گزاف از منابع محدود طبیعی به دست آمده اند. همچنین به دلیل مصرف اندک یا عدم مصرف نهاده های خارجی، این سیستم کشاورزی، فشار چندانی را بر منابع محدود زمینی، وارد نمی سازد. همچنین، در این سیستم کشاورزی، احتیاجی به صرف هزینه های پنهان، از قبیل هزینه ی مقابله با مشکلات فزونی بیش از حد نیتراتها در آب، نمی باشد.

زارعین ارگانیک، از انجام برخی اقدامات افراطی که در سیستمهای دام پروری فشرده صورت می گیرد، نظیر کاربرد مواد تحریک کننده ی رشد، اجتناب می ورزند.

بایستی تصدیق نمود که در حال حاظر، کشاورزی ارگانیک، همچون کشاورزی رایج با مشکلات اقتصادی، مواجه است؛ مورد بی توجهی قرار گرفته است. و کشاورزی ارگانیک نیز از حمایت سرویس های مشاوره ای بی بهره بوده اند. با این وجود، تولید برخی کشاورزان ارگانیک، از میانگین تولید کشاورزان رایج بالاتراست. چنانچه بخشی از تلاش های تحقیقاتی که در زمینه ی مواد آگر و شیمیایی صورت گرفته اند، صرف توسعه تکنیک های کشاورزی ارگانیک شوند، قطعا" می توان انتظار داشت که سیستمهای ارگانیک، بازدهی خیلی بیشتری داشته باشند.

شاید موجه ترین پاسخ در مورد این سوال که (( چرا کشاورزی ارگانیک؟ )) همان تمایل وافر مردم  به خرید محصولات ارگانیک باشد. بررسی که توسط اتحادیه کشاورزان انگلستان در 1988 صورت گرفت، نشان داد 28 درصد افرادی که با آنها مصاحبه شده ( کاملا" علاقه مند )، و 23 درصد دیگر ( نسبتا" علاقه مند )، به خرید محصولات ارگانیک می باشند. بررسی های دیگر، حاکی از آن است که چنانچه محصولات غذایی ارگانیک با سهولت بیشتری در اختیار مصرف کنندگان قرار گیرد، علاقه مندان به مصر این محصولات، بیشتر خواهند بود. و حتی مایل خواهند بود این محصولات را با قیمت های بالاتری ( 15 درصد یا بیشتر ) خریداری کنند.

کشاورزان ارگانیک ،چه کسانی هستند؟

کشاورزان ارگانیک،طیف گسترده ای از افراد را که اغلب انگیزه های بسیار متفاوتی دارند،از کشاورزانی که از هر فرصتی در بازار جهت بهره وری بیشتر سود می جویند، تا آنهایی که تنها در حد استغنا و داشتن یک زندگی خوب به کشاورزی ارگانیک می پردازند،شامل می شود.

مسلما ،اکثر افرادی که کشاورزی به شیوۀ ارگانیک را در دهه ها ی 1960 و 1970 آغاز نمودند ،همانند هر تازه کاری با مشکلات عدیده ای رو به رو بوده اند . اکنون این پیشگامان اولیه ،صاحب تجارب زیادی هستند ،و مثل سایر کشاورزان ،سر سختانه به دنبال راهی به سوی پیشرفت می باشند . از این مهمتر ،آن که در دهۀ 1980 کشاورزان ارگانیک ، با استقبال کشاورزان دیگر روبرو شدند؛ و این موضوع به بهتر شدن وضع آنها ،چه از نظر مالی،و چه از نظر تجربۀ کاری ،منجر،و زمینه ساز یک تحول شد.با این حال هنوز هم تغییر شیوۀ کشاورزی در جهت ارگانیک ،برای هر کشاورزی مقدور نمی باشد؛ زیرا در جایی که اطلاعات به حد کافی موجود نمی باشد ،این اقدام با خطر عدم موفقیت همراه است.

جنبش کشاورزی ارگانیک

کشاورزان ارگانیک، اغلب از طریق روش آزمون و خطا بر روی مایملک خود،صاحب تجربه شده اند. آنان بویژه با اتکای بر خود ،توانسته اند در یک جو بی تفاوتی و تجربیات و تشریک مساعی با یکدیگر پی برده اند.

انجمن خاک شناسی جزء قدیمیترین سازمانهای ارگانیک در بریتانیا می باشد . این انجمن در سال 1946 با هدف تحقیق و جمع آوری اطلاعات در زمینۀ زنجیرۀ تولید غذا و سلامت انسان و محیط ،تاسیس شد. شاید بیشترین شهرت این انجمن ،مربوط به قوانین استانداردی باشد که برای تولید محصولات غذایی ارگانیک وضع نموده است و به صورت گسترده ای در بریتانیا به کار گرفته می شوند، و مبانی این کتاب بر آنها نهاده شده است.

در اوایل دهۀ 1980 انجمن تولید کنندگان محصولات ارگانیک و انجمن کشاورزان ارگانیک بریتانیا ،بویژه با هدف ارتقای سطح آگاهی تکنیکی تولید کنندگان تجاری محصولات ارگانیک ،همچنین کشاورزانی که قصد تغییر در شیوۀ کشاورزی به سمت ارگانیک را دارند، تشکیل شد. این هدف ،از طریق انتشار فصلنامۀ کشاورزی نوین ،برگذاری کنفرانس دو ساله در دانشکدۀ کشاورزی سلطنتی بریتانیا ، همچنین برگزاری یک سری راه پیماییها و سمینارها ،محقق گردید.

همچنین در دهۀ 1980 مزرعۀ تحقیقاتی Elm جهت انجام تحقیقات و پیشرفت کاری تولید کنندگان ارگانیک ، تاسیس شد . مزرعۀ تحقیقاتی Elm ارتباطات تنگاتنگی را با دانشگاهها و موسسات تحقیقاتی دیگر ،در بریتانیا و قاره اروپا برقرار نمود. اخیرا مزرعه تحقیقاتب Elm و انجمن خاک شناسی ،انجمن کشاورزان ارگانیک بریتانیا و انجمن تولید کنندگان محصولات ارگانیک، به همدیگر ملحق شده اند ،تا با مساعدت افراد صاحب تجربه در امر کشاورزی ارگانیک ،یک سرویس مشاوره ای ارگانیک جهت برقراری ارتباط مستقیم با زارعین و کشاورزان ،ترتیب دهند.

همچنین تعدادی تشکیلات بازار یابی محصولات ارگانیک شامل تعاونیهاب تولید کنندگان به وجود آمده است که نقش قابل توجهی در تخفیف مسائل بازاریابی محصولات ارگانیک خصوصا در مورد تولید کنندگان جزء ایفا می نمایند.

تعدد و تنوع تشکلهای ارگانیک که بعضا اختلافات عقیده ای بارزی بین آنها ملاحظه می گردید، سبب بر پایی فدراسیون جهانی جنبشهای کشاورزی ارگانیک (IFOAM ) شد.

IFOAM چهار چوب اصلی استاندارد ها را در رابطه با تولید محصولات ارگانیک تنظیم می نماید،و سپس انها را تایید سازمانهای ملی، همچنین مسوولان اجرایی می رساند ،تا بدین ترتیب نسبت به تجارت بین المللی محصولات ارگانیک کمک نماید. علاوه بر این ، IFOAM با برگزاری کنفرانسها ،سمینارها و انتشار مجلات علمی به زبانهای مختلف ،همچنین آگهی نامۀ IFOAM ،زمینۀ تبادل اطلاعات و نظریات را فراهم سازد.

کشاورزی ارگانیک ،تجلی افکاری است که از حدود دهۀ 1920 شکل گرفته اند . آن افکار به طرز چشم گیری تکامل یافتند تا این که صورت علمی به خود گرفتند و در عین حال جنبۀ اصلی فلسفی خود را در نحوۀ برخورد با سیستمهای طبیعی که همانا همگامی با طبیعت و احترام به ان می باشد،(نه تسلط بر آن) نیز حفظ نمودند . جنبش ارگانیک ،در همین راستا بر پا گشت. این جنبش ، خبر از یک دگرگونی در شیوۀ کشاورزی پیشرفته می باشد، در حال وقوع است. کشاورزی ارگانیک ،بازگشت به گذشته نیست ،بلکه سیماهی کشاورزی آینده می باشد.

کیفیت مواد غذایی ارگانیک

از نظر مصرف کنندگان، محصولات ارگانیک ،همواره برخی از جهات بهتر و سالمتر از محصولات غیر ارگانیک هستند؛ولی اثبات این برتری کار چندان ساده ای نیست.

باشروع بحث تغذیه و سلامت انسان در آغاز نمیۀ اول قرن حاضر ،دانشمندان زیادی درصدد ارائه یک رژیم غذایی ایده آل برای انسان بوده اند ؛ولی این امر ،با وجود اطلاعات زیادی که در این زمینه وجود دارد، هنوز میسر نشده است، و نتایج به دست آمده ،بسیار متناقض می باشد . به علاوه ،نگرانی مصرف کنندگان در مورد خطرات احتمال حاصل از وجود مواد افزودنی و بقایای آفت کشها در مواد غذایی ،روز به روز بیشتر می شود. شواهد پزشکی موجود در رابطه با همبستگی مواد افزودنی و همچنین بقایای آفت کشها،با افزایش خطر سرطان و آلرژیهای غذایی ،از عوامل اصلی تمایل مصرف کنندگان به مصرف غذاهای عاری از مواد شیمیایی افزودنی است.

تعریف کیفیت مواد غذایی

تعریف کیفیت مواد غذایی ،تنها بر اساس یک خصوصیت قابل اندازه گیری آنها ، تعریف مناسبی نخواهد بود ،و برای ارزیابی دقیق آن ،معمولا سه معیار باید در نظر گرفته شود.

1-                       کیفیت ظاهری (اندازه،شکل ،رنگ،طعم)

2-خصوصیات تکنولوژیکی (خواص ویژه ای که قابلیت یک مادۀ غذایی را برای نگهداری و انجام سایر فرآیندها بر روی آن تعیین می کند،مانند میزان قند چغندر قند، میزان ازت در جو،و کیفیت ناتوانی آرد گندم)

3-ارزش غذایی (میزان مواد غذایی مفید،مانند پروتئین و ویتامین ها و غیره، و همچنین امکان وجود مواد مضر ،مانند تیتراتها و توکسینها  ،بقایای آفت کشها و فلزات سنگین ). در بسیاری از موارد ،می توان این خصوصبات کیفی را به منظور مقتیسه به صورت کمی در آورد.     

 

                                    کیفیت ظاهری

وضع ظاهری

اکثر مصرف کنندگان ،اهمیت زیادی برای کیفیت ظاهری مادۀ غذایی قایلند،از این نظر،گاهی مواد غذایی ارگانیک (بویژه میوه جات و سبزیجات ) قادر به رقابت با مواد غذایی غیر ارگانیک نیستند. با وجود این ،در بسیاری موارد ،محصولاتی که دارای ظاهر غیر استاندار هستند ،براحتی به فروش می رسند. ولی در مواردی که مسائل حادتری مانند لکۀ سیاه سیب وجود دارد،نیاز به افزایش سطح فرهنگ مصرف کننده برای استفاده از مواد غذایی سالم بدون توجه به شکل ظاهری آنها ،احساس می شود.

آثار محیطی کشاورزی ارگانیک

کاهش و یا حذف خسارتهای محیطی ناشی از سیستمهای مدرن تولید ،از قبیل از بین رفتن حیات وحش، آلودگی محیط و استفاده بی رویه از منابع غیر قابل تجدید فاز مهمترین وظایف کشاورزی ار گانیک بر حیات وحش ،بسیار کم بوده ،و از دقت کافی برخوردار نیست. بنابراین، هر گونه ارزیابی بایستی در ابتدا بر اساس آزمون خصوصیات (عملیات و انرژی های ورودی) سیستم ارگانیک باشد.

 

 

 

کشاورزی ارگانیک در کشورهای در حال توسعه

رشد سریع جمعیت همراه با فرسایش خاک و بیابان زایی،باعث تشدید مشکلات کشاورزی در بسیاری از نقاط دنیا شده است. بنابراین با توجه به عملکرد کمتر محصولات ارگانیک و وجود هزاران انسان گرسنه ،این سوال مطرح است که: آیا اجرای کشاورزی ار گانیک ،مناسب خواهد بود یا خیر.

مزایای انقلاب سبز فقط برای کشاورزانی قابل استفاده است که از سرمایۀ کافی برای خرید بذر و مواد شیمیایی برخوردار هستند ،بالا بودن توان مالی این افراد،باعث تمرکز زمینها در نزد گروه خاص،و در نتیجه افزایش اختلاف طبقاتی می شود. افزایش تولیدات غذایی در کشور های باصطلاح توسعه یافته نیز به دلیل عرضه مواد غذایی اضافی در زیر قیمتهای تولید شده،نه تنها مشکلی را مرتفع نساخته،بلکه باعث کاهش توان تولیدی کشورهای در حال توسعه شده است ،کمکهای غذایی نیز ،تنها یک راه حل موقت برای رفع کمبود غذاست.

آنچه کشورهای در حال توسعه در دراز مدت به آن نیاز دارند ،اعمال مدیریت صحیح بر منابع کشاورزی به منظور افزایش توان تولیدی این کشورها در رفع نیازهای غذایی آنهاست. به علاوه کشورهای صنعتی برای تامین غذای دامهای خود ،وابستگی زیادی به واردات گیاهان نقدینگی دارند،و از این نظر ،رقیب کشورهای در حال توسعه هستند. به عنوان مثال ،سویای تولید شده از سطح 2/8 میلیون هکتار زمین در سال 1982 در برزیل فقط غذای 40 میلیون خوک در اروپا را تامین کرد ،در حالی که کلر همین مقدار زمین به کشت لوبیا و یا ذرت اختصاص می یافت ،به ترتیب پروتئین کافی برای 35 میلیون نفر را تامین می کرد. در حقیقت ،پروتئین از کشورهای در حال توسعه برای تغذیۀ دام ،به اروپا صادر می شود؛ و سپس به شکل کمکهای غذایی مجددا به کشورهای در حال توسعه ،باز می گردد. در حال حاضر ،کشورهای در حال توسعه ،ب مشکلات متعددی روبه رو هستند . این کشورها برای باز پرداخت وامهایی که به منظور اجرای پروژه های عظیم صنعتی و کشاورزی از کشورهای توسعه یافتۀ صنعتی در یافت نموده اند ،مجبور به صدور گیاهان نقدینگی هستند این وضعیت ،علاوه بر ایجاد خسارت شدید محیطی،از توسعۀ واقعی کشاورزی جلوگیری می نماید.

کشاورزی ارگانیک،و سیاستهای کشاورزی

تاکید اصلی سیاست کشاورزی در کشورهای اروپایی دردهۀ 1980 عمدتا" بر کاهش انرژیهای ورودی به سیستم و حفاظت از ممحیط و متناقض با سیاستهای قبلی بوده است.

مشکلات حاصل از اجرای سیاستهای قبلی ،عبارتند از:

-مصرف بیش از حد منابع و اتلاف آنها، به منظور تولید و عرضۀ مواد غذایی اضافی

-توزیع غیر عادلانۀ درآمد بین مصرف کنندگان و کشاورزان ،و حمایت از زمین داران از طریق افزایش قیمت زمین.

-افزایش سطح مزارع، و جلوگیری از ورود افراد جدید در فعالیتهای کشاورزی از طریق افزایش قیمت زمین.

-کاهش جمعیت روستایی ،بویژه آنهایی که زندگی خود را ،از منابع موجود در منطقه تامین می کنند.

-وارد آوردن خسارت به محیط زیست از طریق آلاینده های کشاورزی (خروج مواد زاید از سیلو،مدفوع آبکی،آب شویی نیترات ،آفت کشها) و تخریب زیستگاههای اکولوژیک.

-افزایش نگرانی در مورد کیفیت و سلامت مواد غذایی و ذخایر آب (بقایای آفت کشها،نیتراتها و سالمونلا)

این مشکلات ناشی از سیاستهای متضاد کشاورزی و نتیج پیش بینی نشدۀ حاصل از اجرای سیاستهای خاص می باشد. تاکنون راه حلهای مختلفی برای حل این مشکلات پیشنهاد گردیده است؛ ولی هیچ کدام از آنها موثر نبوده اند.

نقش کشاورزی ارگانیک ،در حل مشکلات

کشاورزی ارگانیک ،از طریق عرضۀ کمتر محصولات به بازار ،تا حدی می تواند برخی از مشکلات را کاهش دهد. شواهد موجود ،حاکی از نقش کشاورزی ارگانیک در حفاظت از محیط زیست و افزایش کیفیت مواد غذایی و همچنین کاهش عرضۀ محصول به بازار است . با وجود این شدت مشکلات به حدی است که توسعۀ کوتاه مدت محصولات ارگانیک تنها می تواند یک راه حل موقت باشد. موضوع دیگری که هدف اصلی سیاست کشاورزی در سالهای قبل از 1945 را تشکیل می داد مساله تضمین ذخیرۀ کافی مواد غذایی در زمانهای بحرانی و تعادل قیممتها بود. خود کفایی مبتنی بر افزایش واردات نفتی و محصولات دامی قادر به تامین غذا در زمانهای بحرانی نخواهد بود. از این نظر کشاورزی ارگانیک به دلیل وابستگی کمتر به این نوع واردات ،می تواند جایگزین کشاورزی رایج شود. تبدیل کامل کشاورزی رایج به کشاورزی ارگانیک ،فقط 30% کاهش عرضه می شود که متناسب با مازاد محصول حاصل از کشاورزی رایج است.

توزیع ناعادلانۀ درآمدها

باید توجه داشت که کشاورزی ارگانیک ،به دلیل سیاستهای خاص کشاورزی ،مستقیما نقشی در توزیع عدلانۀ درآمدها ندارد . واضح است که قشر کم درآمد به علت قیمت بیشتر محصولات ارگانیک ،قادر به خرید این محصولات نخواهند بود. با وجود این ،برخی از خریداران محصولات ارگانیک معتقدند هزینه خرید غذاهایی که فرآیندی بر روی آنها صورت نگرفته است ،تفاوت زیادی با غذاهای معمولی ندارد.

 

استفاده از نیروی انسانی و استخدام روستاییان

کشاورزی ارگانیک،اغلب با افزایش کاربرد نیروی انسانی همراه است، و ظاهرا می تواند باعث افزایش اشتغال روستاییان شود،ولی این اشتغال زایی به دلیل فصلی بودن فعالیتهای کشاورزی ،موقتی است. حمایت از سرمایه های کوچک و کمک ادامۀ فعالیت های آنها ،نیز از مزایای کشاورزی ارگانیک محسوب می شود.

مشکل مردمی که زمینه های خود و مناطق روستایی را ترک می نمایند. عمیقتر از مساله اشتغال زایی است. عدم وجود خدماتی نظیر مدرسه فسیستم حمل و نقل عمومی ،مغازه و امکانات تفریحی ،عامل اصلی مهاجرت جوانان به شهرهاست. عامل دیگری که در این رابطه شایان ذکر می باشد ،این است که نظر جوانان ،کشاورزی راه مطلوب و مناسبی برای امرار معاش نیست. این امر ممکن است ، به دلیل فشارهای ناشی از تخصصی و صنعتس شدن کشاورزی و افزایش یکنواختی ،باشد. امروزه بسیاری از کشاورزان  دریافته اند که با رو آوردن به کشاورزی ارگانیک ،بار دیگر کشاورزی لذت بخش می شود. عدم استفاده از سموم زیان آور ،افزایش تنوع فعالیتهای کشاورزی ،هماهنگی با محیط و طبیعت و ارتباط نزدیکتری با مصرف کننده، همگی باعث افزایش سطح رضایت کاری می شوند.

 

نتیجه

کشاورزی ارگانیک در طی ده سال اخیر به عنوان یک روش معتبر کشاورزیث به رسمیت شناخته شده است. توانایی این سیستم در تحقق اهداف سیاسی کشاورزی ،مورد قبول بسیاری از کشورها می باشد ،اما باید توجه داشت که کشاورزی ارگانیک یک روش ثابت و پایدار نیست ،بلکه سیستمی است پویا که بسرعت در حال توسعه و تکامل است . این سیستم باید از طریق حمایتهای مالی ،بازاریابی صحیح ،بهبود سطح استاندارهای آن و همچنین دسترسی به اطلاعات بیشتر و جدیدتر تقویت گردد. البته باید دقت نمود که دیدگاه جامع اکولوژیک آن ،تحت شعاع مسائل گوناگون قرار نگیرد. در صورت حصول این موفقیت ،بطور قطع کشاورزی ارگانیک از آیندۀ روشنی برخوردار خواهد بود و نقش مهمی در توسعۀ کشاورزی به عهده خواهد داشت.

/ 0 نظر / 125 بازدید