کیفیت منابع آب و نقش آن در تولید محصولات گلخانهای

. آب مورد نیاز گلخانه های کشور بطور عمده از منابع آب زیرزمینی تامین می شود که با وجود املاح و عناصر موجود

و شرایط خاک کشت نیازمند بررسی و اعمال روشهای مناسبی از قبیل انتخاب نوع محصول ، روش و مقدار آبیاری، کوددهی

و سایر مو اردی که منجر به حفظ و پایداری تولید می گردد می باشد

. در این مقاله ضمن اشاره به انواع منابع آب مصرفی و

کیفیت آنها از نظر عناصر عمده و طبقه بندی کیفی آب، پارامترهای ارزیابی کیفیت آب، فاکتورهای مورد نیاز جهت آنالیز آب

آبیاری، نقش کیفی آب در کمیت و کیفیت برخی از محصولات و مقادیر مجاز و تعیین کننده املاح و عناصر در تولید

محصولات گلخانه ای مطرح می گردد

. در انتها برخی از راهکارهای لازم در بهره برداری از آبهای با کیفیت متوسط و اصلاح

آنها ارائه خواهد شد

.

کلمات کلیدی

: منابع آب، کیفیت شیمیایی، طبقه بندی آب آبیاری، حدود مجاز، کیفیت آب آبیاری و تولید.

مقدمه

وضعیت موجود منابع آب مصرفی در گلخانههای کشور

در یک بررسی اجمالی بعمل آمده در گلخانه ها خصوصاً در زمینه تولید سبزی و صیفی مشخص گردید که

حدود

95 درصد آب مصرفی گلخانه ها از چاههای کشاورزی و قنوات تامین می شود و سهم آب سطحی بسیار

ناچیز است

. بررسی کیفیت شیمیایی آبهای زیرزمینی در سطح حوضه های آبریز مناطق مختلف کشور نیز نشان

میدهد که دامنه تغییرات عوامل موثر در آن بسیار زیاد است

.

-

1 معاون بهینهسازی مصرف آب کشاورزی- دفتر توسعه منابع آب کشاورزی و بهینهسازی مصرف-معاونت صنایع و امور زیربنایی وزارت جهاد

کشاورزی

اولین کارگاه فنی ارتقاء کارایی مصرف آب با کشت محصولات گلخانهای

26

مهرماه 1386

اولین کارگاه فنی ارتقاء کارایی مصرف آب با کشت محصولات گلخانهای

۲

جدول

1: کیفیت شیمیایی آبهای زیرزمینی حوضههای آبریز کشور

PH Hco3 CL So4 Ca Mg Na

متغیر

meq/L

میزان

EC

mmho/cm

TDS

mg/L

26460 35280 11/5 64 405 1308 175/5 106

حداکثر 486

5 120 5/5 0/02 0/1 0 0/1 0/1 0/

حداقل 1

مأخذ

: سنتز طرح جامع آب کشور شرکت مهندسین مشاور جاماب - 1380

آب و خاک گلخانههای موجود کشور

Ec جدول 2: وضعیت

EC

متغیر

منبع

3

بالاتر از 4 -4 2-3 1-2 کمتر از 1

- - %9 %60 %

آب 31

%19 %36 %20 %

خاک - 25

ماخذ

: بررسی اجمالی وضع موجود

جدول

3: وضعیت آبیاری گلخانههای مجود در کشور

شرح آبیاری قطرهای آبیاری جوی و پشته آبشویی خاک کود آبیاری

100 77/5 6

میزان (درصد) 94

ماخذ

: بررسی اجمالی وضع موجود

آب منابع مورد استفاده در

90 درصد موارد کمتر از 2000 میکروموس بوده که در EC چنانچه مشاهده می شود

رده قابل استفاده قرار دارد

. با توجه به وضعیت خاک کشت، مدیریت مصرف آب، بهرهبرداران را به نوعی به مصرف

آب آبیاری به صورت تلفیقی

(قطرهای-جوی و پشته) سوق داده است . بطوریکه ضمن بهره گیری از روش آبیاری

2-3

دفعه در طول دوره کاشت و داشت گیاه از آبیاری ،on line قطرهای توسط نوارهای تیپ و قطره چکانهای

غرقابی استفاده نموده و سپس از خروج گیاه از زمین

(آیش) بمنظور آبشویی خاک مبادرت به انجام آبیاری سنگین

مینمایند

. در این میان مهمترین مساله در مدیریت آبیاری گلخانه ها تنظیم دور و مقدار آبیاری است که قادر باشد

نیاز ناخالص آبی گیاه را با توجه به روش آبیاری تامین نماید

. در حال حاضر تمامی بهره برداران بسته به تجربه و

شناخت بصورت مشاهده ای مبادرت به آب یاری گیاه نموده و از این رو جای فعالیت های تحقیقی، آموزشی و

ترویجی بسیار خالی است

. بدیهی است که برخورداری از محصول با کیفیت و کمیت و دستیابی به حداکثر کارآیی

مصرفی در گروه دستیابی به مدیریت صحیح آبیاری و مصرف بهینه آب میباشد

.

تمامی تولید کنندگان قبل از کاش ت بذر اقدام به دادن کودهای دامی و شیمیایی پایه نظیر فسفات می نمایند

.

همچنین در تامین نیازهای غذایی گیاه در مراحل رشد و نمو از روش کود آبیاری استفاده می نمایند

. در این جا

برخورداری از اطلاع و دانش لازم در نوع و مقدار کودهای مصرفی با توجه به وضعیت شوری آب و خاک و

عوامل متاثر از یکدیگر بسیار مهم و تاثیر گذار است

.

اولین کارگاه فنی ارتقاء کارایی مصرف آب با کشت محصولات گلخانهای

۳

انواع منابع آب مصرفی و کیفیت آنها

جدول

4: مشخصات منابع آب قابل دسترس

نوع منبع کیفیت تیمار

ذخیره

آبهای سطحی تغییرات کیفی و ارگانیک نیاز به فیلتراسیون دارد حوضچه با ظرفیت پایین

پایین

-کیفیت بالا زدودن جلبکها و پوشاندن ناودانیها حوضچه PH آب باران

آب چاه بستگی به نوع چاه و محل آن دارد

- حو.ضچه

آب قنات بستگی به نوع و محل آن دارد

- استخر

آب شرب کیفیت بالا

- حوضچه با ظرفیت پایین

کیفیت آب

0/ 0

میلی مول در لیتر برای فلفل شیرین -حداکثر 8 / گیاهان بمقدار کمی سدیم نیاز دارند . (حداقل: 1 :( Na) سدیم

میلی مول در لیتر برای گوجه فرنگی

)

0

میلی مول در لیتر / آب شیرین حداکثر 5

0

میلی مول در لیتر، در بیشتر موارد سدیم اولین محدود کننده است. / 0 میلی مول و حداقل 1 / حداکثر 8 :( CL) کلر

سطح پایین آن در آب چاهها، باران و آب شهری است و سطح بالای آنها به معنای

:(N,P,K) ازت و فسفر و پتاسیم

آلودگی منابع آب است

.

0

میلی مول بر لیتر و منیزیم /3- 0/ بیشتر از میزان لازم جذب نمیباشدو کلسیم از 7 :( Ca, Mg) کلسیم و منیزیم

و رسوب سولفات و بیکرنبات میشود

. EC 0 میلی مول بر لیتر موجب افزایش تجمعی /3-1/ از 5

0/5- 1/

برخی اوقات در آب چاه حتی در میزان بالایی وجود دارد . برای اکثر نباتات زراعی بین 5 :( SD سولفات (4

میلی مول بر لیتر بلا اشکال است

.

آب چاه و آب شهری می تواند میزان بالایی بیکربنات داشته باشد که در این خصوص موجب

:( HCO بیکر نبات (3

آب نیز میگردد

. PH افزایش

آب چاه ممکن است حاوی آهن باشد که برای گیاه غیرقابل استفاده است

. میزان بالای آهن موجب :( Fe) آهن

تشکیل رنگ قرمز در گیاهان زراعی میگردد و در سیستم آبیاری باقی میماند

.

باشد

. برای آبیاری بارانی میزان رقم باید ( PH 5 (بسته به m mol / lit برای آبیاری قطرهای میزان آهن باید کمتر از

25

باشد. m mol / lit کمتر از

25

است. m mol / lit میزان بالای آن موجب سمیت ریشه میشود. حداکثر آن در آب تازه :( B) بر

میزان بالا و پایین آن موجب صدمه به گیاه می شود

. در کشت هیدروپونیک حداکثر :( ZN) روی

-25

ایجاد پوشش ناودانیها در استفاده از آب باران. m mol / lit 3-5 و در خاک کشت حداکثر m mol / lit

5

m mol / lit در آب چاه ممکن است میزان بالایی وجود داشته باشد. حداکثر :( Mn) منگنز

اولین کارگاه فنی ارتقاء کارایی مصرف آب با کشت محصولات گلخانهای

۴

عوامل مؤثر در آنالیز آب آبیاری

پارامترهای زیادی جهت تعریف کیفیت آب آبیاری و ارزیابی میزان شوری و خطرات ناشی از آن بکار گرفته

شدهاند

. ولی بطور کلی فاکتورهای زیر جهت ارزیابی کیفیت آب ضروری میباشند.

(

Electro conductivity هدایت الکتریکی نمکهای محلول در آب ) EC -1

(

Total Dissolved salts

/ 0 نظر / 88 بازدید