گل بنفشه

 

گل بنفشه رنگ‌های بسیار متنوعی از زرد، سفید، بنفش، ارغوانی تا مخلوطی از رنگ‌ها دارد

در ایران بنفشه معطر و بنفشه سه رنگ که بومی ایران هستند و همچنین بنفشه‌های دو رگه زینتی، که به بنفشه فرنگی شهرت دارند، بیش از دیگر گونه‌ها یافت می‌شود

بنفشه، در بیشتر مناطق کوهستانی ایران به ویژه در شمال و شمال‌غربی کشور به صورت خودرو می‌روید

گل‌های معطر آن دارای بوی خوشِ ملایم است و به رنگ‌های بنفش، آبی و سفید از اواخر زمستان تا اوایل بهار ظاهر می‌شوند. بنفشه معطر در زمین‌های مرطوب و سایه دار، در کنار جویبارها و زیر درختان می‌روید

بنفشه سه رنگ گیاهی علفی و چند ساله با عمری کوتاه و بومی اروپا و مناطق معتدل آسیا و ایران است و در شمال، شمال‌غربی و غرب ایران به صورت خودرو می‌روید. گل‌های این نوع بنفشه معمولا دارای سه رنگ مشخص و از ترکیب رنگ‌های زرد، ارغوانی، آبی نیلی و سفید به وجود آمده‌اند

چند گونه از بنفشه بومی ایران نیز در کناره خلیج‌فارس به صورت خودرو می‌رویند و در اواخر زمستان گل‌هایی به رنگ‌های سفید و بنفش روشن می‌دهند

بنفشه سه رنگ را در اوایل تابستان از راه کاشتن بذر پرورش می‌دهند. پس از روییدن چند برگ، در شهریور ماه آن را نشا می‌کنند. محل رویش این بنفشه باید آفتاب‌گیر و خاک آن کوددار و بدون علف هرز باشد

برای پرورش بنفشه معطر، قسمت‌های ریشه‌دار گیاه و یا ساقه‌های خزنده را در بهمن و اسفند از گیاه جدا می‌کنند و در خاک نرم و کوددار می‌کارند

جالب است بدانید تمام قسمت‌های بنفشه از جمله برگ، گل، دانه، ریشه

 .سرشاخه‌های گل‌دار آن مصرف دارویی دارند. .تاکنون بیش از500 گونه بنفشه در جهان شناخته شده‌اند  که 19 گونه آن بومی  ایران است   

نفشه مرطوب، تند، سرد و کمی تلخ است. گل بنفشه ضدالتهاب، خلط آور، محرک، ادرار آور (مدر)، ضد تومور، ضد رماتیسم، ملین، ضد میکروب، معرق، مسهل، تثبیت کننده دیواره مویرگ‌ها و تصفیه‌کننده خون است

از شربت تهیه شده از دم کرده آن برای درمان سرفه استفاده می‌شود. بنفشه خلط‌آور خوبی است. دو قاشق غذاخوری از پودر گیاه را با نیم لیتر آب جوشیده و با اضافه کردن مقداری شیر و عسل مصرف می‌کنند

دم کرده بنفشه را بعد از تغلیظ به صورت کمپرس برای درمان بیماری‌های پوستی می‌توان استفاده کرد. برای درمان رماتیسم می‌توان از کمپرس دمکرده گیاه بر روی موضع، روزی دوبار استفاده کرد. از پودر گیاه و آب خمیری درست می‌شود که برای بهبود زخم‌ها و جراحات مفید است

دانه بنفشه به مقدار ۶ تا ۱۰ گرم، اثر ملین در اطفال داشته و مصرف ۷ تا ۱۵ گرم آن در ۱۵۰ گرم آب، مسهل ملایم است. از روغن بنفشه می‌توان برای جلوگیری از ریزش مو، شوره سر، خارش پوستی، زیبایی پوست، ورم لثه، سردرد و خون‌ریزی بینی استفاده کرد

به طور کلی گیاه بنفشه برطرف‌کننده مواردی مانند گلو درد چرکی، خشکی بینی، برفک دهان، خارش پلک، روشن کردن پوست، جوش صورت، مشکلات ادراری، اختلالات جلدی مزمن و زخم‌های ترشح‌دار است. مصرف مقادیر زیاد آن به دلیل ایجاد تهوع و استفراغ توصیه نمی‌شوددر جنوب فرانسه کشتزارهای بزرگی از بنفشه معطر برای تهیه عطر وجود دارد. بنفشه سه رنگ نیز خاصیت‌های دارویی شبیه بنفشه معطر دارد. از گل‌های جوان بنفشه معطر و برگ های لطیف گونه‌های  بنفشه، در تهیه سالاد و غذا نیز استفاده می‌شود

 

به فارسی «بنفشه » و «بنفشه وحشی» و در کتب طب سنتی با نام «بنفسج» نامبرده می شود به فرانسوی آن را Violette و به انگلیسی Violet ، Viola و Blue  violte گویند. گیاهی است از خانوادة Violaceae دارای گونه های مختلفی است در زیر نام علمی چند گونة آن را که از نظر خواص دارویی بیشتر مورد توجه هستند ، در زیر شرح داده می شود.

1- بنفشه معطّر وحشی . به فرانسوی Violette  odorante و Violette  des haies و به انگلیسی Violet و Sweet  Violet گفته می شود . نام علمی آن   Viola  odorata  L. میباشد به هندی نیز بنفشه گفته می شود.

مشخصات

بنفشه معطر گیاهی است وحشی چند ساله دارای گلهای بسیار معطر به رنگ بنفش تیره که در بهار ظاهر می شود ریشة آن دوندة طویل و برخلاف گل آن بدبو می باشد گیاه خیلی کوچک است برگهای آن متناوب می باشد تکثیر آن باتقسیم بوته پس از خاتمة گل دادن در پاییز و یا با کاشت بذر در خزانه و انتقال نهال کوچک آن در بهار در زمین اصلی می باشد. این گیاه در آب و هوای معتدل و نقاط سایه دار اغلب مناطق دنیا می روید درایران در اغلب نواحی معتدل به طور خودرو دیده می شود در دامنه های البرز ، کندوان ، کرج ، هرزویل ، دامنه های مرطوب راه عمارلو، کبوتر چاک و رودبار شناسایی شده است از گل و ریشه و در برخی موارد از برگ و تخم این گیاه نیز در طب سنتی به عنوان دارو استفاده می شود.

ترکیبات شیمیایی

در ریشة بنفشه معطر گلوکوزید و متیل سالیسیلات یافت می شود از ریشة بنفشه یک آلکالوئید به نام ویولین و یک گلوکوزید به نام ویولاکوئرسیترین که احتمالاً مشابه روتین است و یک ساپونین به دست می آید در ریشه ها و غنچه ها و برگهای بنفشه ترکیب متیل سالیسلات در شکل گلوکوزید وجود دارد.

ویولین پس از این که از ریشه بنفشه استخراج شد به شکل گردی است سفید رنگ باطعم و تلخ وتند که در آب کم حل می شود ولی در الکل حل نمی شود و قی آور است .

بنفشه دارای مقدار کمی اسانس با بوی مطبوع است و برگ آن نیز دارای مقدار کمی آنتوسیانین می باشد.

در هند از بنفشه به عنوان معرق و برای کاهش تب استفاده می شود از گل بنفشه به عنوان نرم کننده و در موارد اختلالات صفراوی و ناراحتی های ریه ها مصرف می شود از گل بنفشه شربتی درست می کنند که برای رفع ناراحتی های بچه ها مفید است و از ریشة آن به عنوان قی آور استفاده می شود.

بنفشه از نظر طبیعت طبق رای حکمای طب سنتی سرد و مرطوب است و از نظر خواص معتقدند که مسهل صفرا می باشد و عطش ، حدت خون، تبهای گرم و خفقان را تسکین می دهد اگر در این موارد با ماء الشعیر و آلو خورده شود اثر آن بیشتر است و برای نزله ، زکام ، سرفه و سرماخوردگی و ناراحتی های معده وکبد و طحال و درد کلیه چه از طریق خوردن و چه از طریق ریختن و مالیدن دم کردة آن روی عضر و یا استفاده از ضماد آن نافع است .

بوییدن گل تازة بنفشه خواب آور است اگر هر روز 15-8 گرم از گل خشک آن به طور گرد مخلوط با آب سرد تا چند روز خورده شود برای رفع اسهال صفراوی نافع است و اگر 15 گرم ساییده گل آن با 25 گرم شیر خشت و 25 گرم شکر سرخ خورده شود ، مسهل سریع العملی است . ریختن چند قطره از دم کردة بنفشه در بینی برای باز کردن تنفس و رفع خشونت سینه و زکام خیلی نافع است . اگر دم کردة آن را با گل بابونه روی سر بریزند رفع سردرد می کنداسراف در خوردن آن موجب ضعف و باعث سنگینی معده و آشفتگی حال می شود و در این قبیل موارد باید انیسون خورد مقدار خوراک از جرم گل خشک یا برگ بنفشه حداکثر تا 25 گرم و در دم کرده ها تا 50 گرم است . گل بنفشه را در موقع تهیه نباید زیاد جوش داد زیرا اثر آن کاسته می شود و دم کردة آن همیشه بهتر است معمولاً با شکر سرخ خورده می شود و اگر با آلو و عناب وتمبر هندی و شاتره و هلیله خورده شود مسهل قویی می باشد خوردن آب برگ بنفشه که با ثلث آن شکر مخلوط شود برای عارضه خروج مقعد اطفال مفید است ریشه بنفشه قی آور است .

2- بنفشه گونه .Viola  cinerea Boiss

گیاهی است چند ساله به رنگ خاکستری سفید .این بنفشه در هندوستان و در بعضی مناطق ایران در شکافهای سنگی کوهها می روید از نظر خواص دارویی تقریباً در ردیف بنفشه معطّر است .

3- بنفشه سه رنگ .

به فرانسوی Pensee  sauvage و به انگلیسی Wild  pensy گفته می شود و واریته ای ازآن در گل کاری ها با نام بنفشه فرنگی کاشته می شود. نام علمی آن Viola Tircolor L.Var   arvensis  Murr گیاهی است یکسال و دوساله و در برخی موارد بر حسب ارقام مختلف آن چند ساله است . در بعضی ارقام بدون کرک و گاهی با کرک است .

ترکیب شیمیایی

در این بنفشه گلوکوزید زردرنگی به نام ویولاکوئرستین یافت می شود و در ریشة آن نیز ویولین وجود دارد.

در اسپانیا گلها و برگ بنفشه گونه V.tricolor به عنوان محرّک مورد توجه است در موارد روماتیسم و بیماری جلدی مصرف می شود در استعمال داخلی دم کردة آن را برای تصفیة خون ، رفع جوش، کورک، تب خال ، دمل و نظایر آن می خورند ریشة آن در هند به جای اپیکا برای آوردن قی مصرف می شود و از دم کردة ریشة آن برای قطع اسهال خونی کودکان استفاده می شود. برای تهیه دم کردة آن 30-15 گرم گل خشک بنفشه گل خشک بنفشه را در 1000 گرم آب جوش دم می کنند برای تهیة محلول قی آور 5-2 گرم ریشة بنفشه را در یک فنجان آب می جوشانند و مصرف می کنند شیرة تازة گیاه نیز 50 گرم در روز مصرف می شود.

4- بنفشة گونة Viola  sylvestris(Lam.)Reichb که مترادف آن Viola silvatica Boiss. می باشد. گیاهی است یکساله خیلی کوچک گلهای آن بدون عطر به رنگ بنفش یا آبی این گونه در مناطق شمالی ایران انتشار دارد و کاشته نیز می شود.

در هند از گونه فوق برای رفع ناراحتی سینه و دفع سرفه استفاده می شود و از له کردة ساقه ، برگ و گلهای گیاه روی زخمهای بد و جراحتها می گذارند ، التیام بخش است .

در فرانسه مرسوم است از ریشة بنفشه به عنوان مسهل در موارد یبوست استفاده میشود

 

/ 0 نظر / 26 بازدید