کامکوات

کامکوات­ها در جنس فورچونلا واقع شده و گروه کوچکی از مرکبات را شامل می­شوند. این درختان در ابتدا تا حدود سال 1915 در جنس سیتروس قرار می­گرفتند، ولی دکتر والتر تی. سوینگل در سال 1915 این درختان را در جنس فورچونلا قرار داد. این جنس 6 گونۀ آسیایی را در بر می­گیرد. واژۀ عمومی کامکوات در زبان چینی به معنی نارنج طلایی[1] می­باشد. واژه­های معادل آن در زبان ژاپنی کین­کان یا کین­کیت برای انواع گرد و تو­کین­کان برای انواع تخم­مرغی شکل می­باشند.

 

 

مشخصات گیاه­شناسی

گیاه کامکوات درختی کندرشد، متراکم با فرم درختچه­ای بوده که 4/2 تا 5/4 متر ارتفاع دارد. شاخه­ها سبز روشن بوده و موقع جوانی زاویه­دار هستند. این درخت یا بدون خار است و یا گاهی با تعداد کمی خار دیده می­شود.

برگ­های کامکوات ساده بوده و به صورت متناوب روی شاخه­ها آراسته شده­اند. این برگ­ها نیزه­ای شکل بوده و 3 تا 5/8 سانتی­متر طویل هستند. این اندام­ها از نوک تا وسط دارای دندانه­های واضحی هستند. سطح بالایی برگ سبز تیره و براق بوده ولی سطح زیرین آن روشن­تر است.

اجزای گل­های خوشبوی کامکوات مضربی از 5 بوده و این گل­ها به صورت تکی و یا 4 تایی در کنار برگ­ها به­وجود می­آیند. میوۀ آن تخم­مرغی کشیده یا گرد بوده و عرض آن 16 تا 40 میلی­متر است. پوست میوه زردطلایی تا نارنجی متمایل به سرخ که گوشتی نیز می­باشد دیده می­شود. پوست میوۀ کامکوات دارای غدد روغنی مشخصی بوده و ضخیم است. این پوست که محکم به گوشت چسبیده است، خوراکی بوده و لایۀ بیرونی آن معطر و لایۀ درونی شیرین است.

منشأ

اعتقاد بر این است که کامکوات بومی چین می­باشد. چینی­ها در نوشته­های خود در سال 1178 میلادی این میوه را ذکر کرده­اند.

واریته­ها

انواع مختلف کامکوات را به جای این که به­وسیلۀ ارقام مختلف از هم مشخص کنند، آن­ها را به­وسیلۀ گونه­های مختلف گیاه­شناسی طبقه­بندی می­کنند. موارد ذکر شده در پایین انواعی هستند که بیشتر از سایر انواع مصرف خوراکی دارند.

 

 

 

 

1)     هونگ­کونگ[2]: گونه­ای وحشی و نام علمی آن Fortunella hindsii بوده و افراد بومی کوهستان­های کوان­چونگ[3] و چکیانگ[4] واقع در چین آن را چین­چو[5]، شان­چین­کان[6] و چین­تو[7] می­نامند. این نوع کامکوات تقریباً گرد بوده و تا 2 سانتی­متر عریض است. موقع رسیدگی پوست میوه نازک، کمی گوشتی، نارنجی یا قرمز مایل به زرد است. گوشت[8] میوه فقط 3 یا 4 بخش کوچک را تشکیل می­دهد. بذرهای این نوع کامکوات درشت دیده می­شوند. موقع رسیدن این میوه مردم چین در کوه­پایه­ها جمع شده و میوه­ها را جمع­آوری می­کنند. در جهان غرب این درختچه پرخار فقط به عنوان یک گیاه گلدانی زینتی کشت و کار می­شود.

 

 

2)       مارومی[9]: به این نوع کامکوات، کامکوات گرد نیز گفته می­شود. نام علمی آن F. japonica بوده، ولی در گذشته Citrus maduremis نامیده شده است. این نوع برای اولین بار در سال 1784 میلادی به خوبی مورد شرح قرار گرفت. میوۀ آن گرد، کمی در قطبین پهن شده یا به شکل تخم­مرغی واژگون است.

    طول میوه حدود 2/3 سانتی­متر است. پوست زرد طلایی، صاف، همراه با غدد روغنی بزرگ، نازک، خوشبو و معطر است. گوشت آن 4 تا 7 بخش دارد. مزۀ گوشت میوه ترش است. بذرهای آن 1 تا 3 عدد بوده و این بذرها از کامکوات ناگامی[10] کوچک­تر هستند.

    ارتفاع درخت تا 275 سانتی­متر بالغ شده و شبیه ناگامی (به جز اینکه کمی خارهای بیشتری داشته، برگ­ها کمی کوچک­تر و مقاوت بیشتر نسبت به سرما دارد) می­باشد. میوه­دهی آن همزمان با ناگامی است.

 

 

 

 

3)     میوا[11]: به آن کامکوات گرد بزرگ نیز گفته می­شود. نام علمی آن F. crassifolia بوده و در ژاپن نینپو یا نیها کینکان[12] نامیده می­شود. احتمالاً دورگۀ ناگامی و مارومی باشد. میوه کمی کشیده تا گرد بوده و 4 سانتی­متر عرض دارد. پوست نارنجی مایل به زرد، بسیار ضخیم و شیرین است. گوشت میوه معمولاً در 7 بخش دیده می­شود. مزۀ آن نسبتاً شیرین تا نیمه­ترش است. میوۀ این نوع کامکوات اغلب بی­دانه بوده و یا تعداد کمی بذر دارد. درختی پاکوتاه بوده و بدون خار است، ولی گاهی اوقات خارهایی کوچک و ستبر دارد. برگ­های این نوع کامکوات به­وسیله ضخیم و سفت بودن و تا حدی از درازا تا خوردن از سایر انواع متمایز هستند. این نوع کامکوات با وسعت زیاد در چکیانگ چین و به مقدار کمتری در فوکواکای ژاپن رشد می­کند. این نوع کامکوات برای مصرف تازه از سایر انواع بهتر است.

 

4)     ناگامی[13]: به این نوع کامکوات، کامکوات تخم­مرغی نیز گفته می­شود. نام علمی آن F. margarita بوده و ارتفاع آن به 5/4 متر می­رسد. میوۀ آن تخم­مرغی واژگون یا دوکی شکل است. طول آن به 5/4 و عرض آن به 3 سانتی­متر می­رسد. گوشت به 4 یا 5 قسمت تقسیم می­شود. درون میوه 2 تا 5 بذر نمو می­یابد. ناگامی بیشتر از سایر انواع در ایالات متحده کشت و کار می­شود.

 

 

آب­وهوا

ناگامی نیازمند تابستان داغ (27 تا 38 درجه سلسیوس) بوده، ولی می­تواند تا 12 درجه سلسیوس زیر صفر، یخبندان را بدون آسیب تحمل کند. ناگامی در منطقه چای واقع در چین، جایی که برای سایر مرکبات، حتی نارنج ساتسوما، زیاده از حد سرد است، رشد می­کند. این گونه به­وسیلۀ داشتن دوره­ای خفتگی عمیق در زمستان، تا حدی که برای چندین هفته بعد از گرم شدن هوا بدون شاخه­ و شکوفه­های جدید می­ماند، از سایر انواع مرکبات مشخص می­شود. اگرچه می­تواند دماهای پایین را، به­وسیلۀ ورود به خفتگی عمیق زمستانه، تحمل کند، ولی برای رشد بهتر و تولید میوه­های شیرین و بزرگ نیازمند نواحی گرم است.

تکثیر

کامکوات­ها به دلیل اینکه روی ریشۀ خود به خوبی عمل نمی­کنند، به ندرت به­وسیلۀ بذر تکثیر می­شوند. درچین و ژاپن این درخت را روی نارنج سه برگ پیوند می­زنند. این پایه در کالیفرنیا و شمال فلوریدا و نیز برای گیاه گلدانی پاکوتاه بهترین پایه شناخته شده است. نارنج و گریپ­فروت به عنوان پایه در شمال فلوریدا نیز مناسب هستند. در خاک­های مرطوب لیمو خارکی رضایت­بخش نبوده و برای کامکوات که کم­رشد است، رشد سریعی دارد.

کاشت

در کشت باغی، نهال­های کامکوات روی نارنج سه برگ می­توانند با فواصل 5/2 تا 5/3 متر از هم کشت شوند. ممکن است در روش کشت پرچینی حتی فاصلۀ آن­ها به 5/1 متر کاهش یابد. در کشت گلدانی، بایستی پاکوتاه شوند و اجازه داده نشود که گلدان برای آن محدود شود. لازم به ذکر است که در کشت گلدانی تغذیۀ کافی و نیز آبیاری دقیق نیاز بوده تا از کمبود و پس­آبیدگی[14] آن­ها جلوگیری شود.

آفات و بیماری­ها

کامکوات­های گلدانی به آلودگی­های mealybug دچار می­شود. درختان واقع در باغ ممکن است مورد حملۀ آفات رایج مرکبات شوند. کامکوات­ها به شدت به شانکر مرکبات مقاوم بوده و حتی به آن مصون هستند. لکه سیاه[15]، لکه برگی جلبکی[16]، یا شوره سبز[17]، لکه روغنی[18]، آنتراکنوز[19]، پوسیدگی میوه[20]، ملانوز[21]، پوسیدگی تحتانی ساقه[22] و پوسیدگی صمغی[23]. در کل کامکوات­ها از درختانی هستند که مراقبت زیادی لازم نداشته و یکی از آسانترین میوه­ها برای پرورش هستند.

استفادۀ غذایی

کامکوات­های تازه، مخصوصاً نوع میوا را، می­توان به صورت خام کل میوه را مصرف کرد. برای فرآوری بایستی تا مدتی دست به میوه نزد تا مقداری از آب خود را از دست داده تا طعم بیشتری بگیرد. میوه­ها به سادگی می­توانند در تهیۀ شربت استفاده شوند. برای تهیۀ آب­نبات، میوه­ها را در آب داغ همراه با جوش­شیرین غوطه­ور می­کنند. روز بعد آن­ها را بریده و به طور مختصر در شربت غلیظ می­پزند، این عمل 3 روز تکرار می­شود، سپس آن­را خشک کرده و با شکر آن­را شیرین می­کنند. کامکوات­ها برای تهیۀ مارمالاد عالی هستند.

مواد غذایی موجود در 100 گرم از بخش خوراکی (به صورت خام)

کالری

274

پروتئین

8/3 گرم

چربی

4/0 گرم

کربوهیدرات

1/72 گرم

کلسیم

266 گرم

فسفر

97 میلی­گرم

آهن

7/1 میلی­گرم

سدیم

30 میلی­گرم

پتاسیم

995 میلی­گرم

ویتامین آ

2530 واحد بین­المللی

تیامین

35/0 میلی­گرم

ریبوفلاوین

40/0 میلی­گرم

آسکوربیک اسید (ویتامین ث)

151 میلی­گرم

 

منابع :

  1. Morton, J., 1987, Kumquat, p. 182–185, In: Fruits of warm climates. Julia F. Morton, Miami, FL.
  2. Christman S. , Floridata.com LC, Fortunella spp, 06/07/1998, updated at 12/5/1999, 11/24/2003, 12/14/2004, 1/26/2005, 11/13/2008
  3. Dugo G., and A. Di Giacomo, Citrus: the genus citrus, Medicinal and Aromatic Plants, 2002, Published by Taylor & Francis, 11 New Fetter Lane, London EC4P 4EE

 

 


[1] Gold orange

[2] Hong Kong

[3] Kwantung

[4] Chekiang

[5] chin chü

[6] shan chin kan

[7] chin tou

[8] Pulp

[9] Marumi

[10] Nagami

[11] Meiwa

[12] ninpo or neiha kinkan

[13] Nagami

[14] Dehydration

[15] Scab (Elsinoë fawcetti)and its conidial stage (Sphaceloma fawcetti)

[16] Algal leaf spot

[17] Green scurf (Cephaleuros virescens)

[18] Greasy spot (Cercospora citri-grisea)

[19] Anthracnose (Colletotrichum gloeosporioides)

[20] Fruit rot

[21] Melanose (Diaporthe citri)

[22] Stem-end rot

[23] Gummosis (Physalospora rhodina)

/ 0 نظر / 65 بازدید